مقایسه ی زندگی اجتماعی و هیجانات فرزندان نوجوان والدین نابینا و بینا

نویسنده: زهرا همت: روانشناس

بر اساس مقاله ای از ایوانا دوودوانی، ویکتور موین و ریوکا یاهاو: مجله نابینایی و آسیب های بینایی

از دهه ۱۹۶۰ میلادی، توجه پژوهشگران به موضوع اثر معلولیت والدین بر رشد فرزندان جلب شد و مطالعه در این زمینه به طور روز افزونی در حال افزایش است. محور اصلی این بررسی ها کیفیت فرزند پروری و تأثیر معلولیت والدین بر سلامت روان و رفتار اجتماعی فرزندان و نقش فرزندان به عنوان مراقبان کوچک والدین معلولشان بوده است و به این دلیل که پژوهشی تا کنون به زندگی اجتماعی، وضعیت هیجانی و احساس نوجوانان نسبت به والدین نابینا نپرداخته است، پژوهش حاضر به مقایسه این موارد بین فرزندان والدین نابینا و فرزندان والدین بینا می پردازد.

در دوره نوجوانی، زندگی اجتماعی و روابط با دوستان اهمیت بسیاری می یابد و روابط دوستانه، دنیای درونی نوجوانان را غنی می کند و ضامن بهزیستی روانی و سلامت هیجانی نوجوانان است. مهارت های فرزند پروری صحیح والدین، نقش بسیار مهمی در توانایی دوست یابی و برقراری روابط اجتماعی نوجوانان ایفا می کند. در این پژوهش، دو نوع متغیر، زندگی اجتماعی نوجوانان را توصیف می کند. اول: میزان وقت آزاد و میزان کمک هایی که نوجوانان به والدین می کنند و دوم: کیفیت و کمیت روابط دوستی نوجوانان.

در این پژوهش، حالت هیجانی نوجوانان به کمک بررسی فرآیند جدایی و تفرّد، مطالعه شده است که طی این فرآیند، نوجوانان به طور روز افزونی از والدین فاصله می گیرند و این فرآیند مستلزم برقراری توازن بین حمایت خانواده و نیاز نوجوانان برای دست یابی به استقلال است و این به نوبه خود به الگو های روابط بین فردی اعضای خانواده و میزان سازگاری و استقلال افراد خانواده، وابسته است. خانواده ایده آل از این نظر، جایگاهی است که اعضای آن توانایی ابراز هیجانات را دارند و ضمن حمایت از یکدیگر، استقلال هر یک از اعضا محترم شمرده می شود.

استقلال یابی نوجوانان معمولاً با اضطراب جدایی، احساس تنهایی، خود ارزیابی و احساسات مبهم و چند پهلو نسبت به والدین همراه است که تمام این موارد، در پژوهش حاضر، مورد بررسی قرار گرفته است.

دیدگاه نوجوانان در مورد والدین، به طور عمده تحت تأثیر عوامل فرهنگی است. بر اساس مطالعات، گستره این احساسات از غرور تا شرم و از یاری گری تا اجتناب را در بر می گیرد. در این پژوهش این احساسات دو گانه مورد بررسی قرار گرفته است و پژوهشگران معتقدند این احساسات در کنار هم وجود دارند و نباید به صورت دو قطب مخالف در نظر گرفته شوند. از این رو، خشم و شرم به عنوان احساسات منفی و احساس مسئولیت و کمک به والدین، به عنوان احساسات مثبت تعریف شده اند.

هدف این مطالعه موردی، بررسی چگونگی تأثیر نابینایی والدین بر زندگی اجتماعی (دوستی و روابط اجتماعی)، وضعیت هیجانی (اضطراب جدایی، احساس تنهایی و خود ارزیابی) و احساسات نسبت به والدین (احساسات مثبت و منفی و شدت و توازن آن) است. دو گروه از نوجوانان شامل یک گروه نوجوان دارای والدین نابینا به عنوان گروه پژوهشی و یک گروه شامل نوجوانان دارای والدین بینا به عنوان گروه مقایسه یا کنترل، مورد مطالعه قرار گرفتند.

نتایج این پژوهش، تفاوت ها و تشابهاتی را بین دو گروه پژوهشی و مقایسه، نشان داد. هر دو گروه در میزان اوقات فراغت، اضطراب جدایی، احساسات دوقطبی نسبت به والدین و شدت احساسات منفی نسبت به آنها، مشابه بودند؛ در حالی که زندگی اجتماعی نوجوانان گروه پژوهشی، غنی تر از گروه مقایسه و احساسات مثبت آنها نسبت به والدین، بیشتر از گروه مقایسه بود.

یکی از مهم ترین یافته های این پژوهش این است که فرزندان والدین نابینا، در مقایسه با همسالان دارای والدین بینا، ارتباط اجتماعی بهتری با همسالانشان برقرار می کنند. این اثر معلولیت والدین بر روابط اجتماعی و دوستی فرزندان را به دو شیوه می توان توصیف کرد. نخست این که ممکن است فرزندان والدین نابینا به خاطر شرایط خاص موجود در خانواده و معلولیت والدین، نیاز قوی تری به برقراری روابط اجتماعی و دوست یابی احساس می کنند. دوم این که فرزندان والدین نابینا، منعطف تر و بردبار تر هستند و در مقایسه با فرزندان والدین بینا، مهارت های عملی بیشتری دارند. بر اساس نتایج پژوهش های گوناگون، رفتار والدین، کیفیت رابطه با فرزندان، انعطاف پذیری و تاب آوری در خانواده، پیش بینی کننده های قوی توانایی برقراری روابط دوستانه فرزندان هستند. همانطور که کودکان رشد می کنند و در نوجوانی بالغ می شوند، کم کم از خانواده فاصله می گیرند و بیشتر با همسالان ارتباط برقرار می کنند و وقت می گذرانند.

از نظر وضعیت هیجانی تفاوتی بین اضطراب جدایی و احساس تنهایی نوجوانان دو گروه پژوهشی و مقایسه مشاهده نشد و این نشان می دهد بین فرآیند جدا شدن از والدین و تفرّد نوجوانان دارای والدین نابینا و نوجوانان دارای والدین بینا، تفاوتی وجود ندارد. این نتایج اثبات می کند والدین نابینای دارای مهارت های فرزند پروری مناسب، به فرزندانشان کمک می کنند مراحل رشد را به صورت طبیعی طی کنند.

این یافته ها در کنار یافته های پژوهش های بسیار دیگری که در سراسر دنیا بر روی فرزندان افراد دارای معلولیت انجام شده نشان می دهد افراد دارای معلولیت، می توانند پدر و مادر خوبی برای فرزندان خود باشند و معلولیت آنان الزاماً روند طبیعی رشد فرزندان را تحت تأثیر قرار نمی دهد.

در خصوص احساسات مثبت و منفی فرزندان نسبت به والدین، تفاوت معناداری بین دو گروه مشاهده نشد. به این معنا که سطح سلامت جسمانی والدین بر میزان احساسات منفی فرزندان نسبت به والدین، اثری نداشت. اما در مورد احساسات مثبت نسبت به والدین، بین دو گروه تفاوت وجود داشت و فرزندان والدین نابینا، احساسات مثبت قوی تری نسبت به پدر و مادرشان داشتند. این نتیجه، با یافته های پژوهش های پیشین که نشان می دادند احساسات مثبتی که فرزندان والدین نابینا نسبت به پدر و مادر دارند با افزایش سن افزایش می یابد و این احساسات در فرزندان والدین بینا، با افزایش سن کاهش می یابد، هم سو است. علاوه بر این، احساسات منفی نسبت به والدین در فرزندان والدین بینا، پایدار است و این در حالی است که تنها ده درصد نوجوانان گروه پژوهشی، نسبت به والدینشان، احساس منفی ابراز کردند. این یافته با این حقیقت که فرآیند تفرّد و جدایی از والدین به طور معمول با اضطراب همراه است و فرزندان والدین نابینا با وجود احساسات منفی پایین تر نسبت به والدین، این فرآیند را به خوبی طی می کنند سازگار است.

به طور خلاصه، نتایج این پژوهش نشان می دهد کودکانی که پدر و مادر آن ها نابینا هستند مراحل رشد طبیعی را همانند سایر کودکان طی می کنند. این نتایج  بر معنای فرزند پروری خوب و صحیح، نور می افشاند و بار دیگر نشان می دهد کیفیت فرزند پروری، بیش از وابستگی به ویژگی های بیرونی مانند معلولیت جسمانی، به ویژگی های شخصیتی و درونی هر فرد بستگی دارد.

منبع: ماهنامه ی مانا.

توسط شرکت پکتوس

پکتوس: به صورت اختصاری، مخفف ( پشتیبانی، کیفیت، تحقیقات و ساخت ) است. شركت دانش بنیان پكتوس، اولين توليد كننده تجهيزات کامپیوتری (سخت افزار و نرم افزار) ويژه نابينايان در تاریخ 22 مرداد سال 1370 توسط جمعي از فارغ التحصيلان دانشگاه صنعتي شريف تأسيس شد و از بدو تأسيس تا کنون که در سال جاری وارد بیست و هشتمین سال فعالیت خود شده است، در زمينه توليد تجهيزات كامپيوتري و الكترونيكي ويژه نابينايان و کمبینایان فعال بوده است. در سال های اخیر، این شرکت علاوه بر فعالیت در زمینه تولید تجهیزات توانبخشی ویژه نابینایان، برنامه هایی را نیز در جهت دسترس پذیر کردن خدمات اجتماعی برای این قشر عملیاتی کرده است. از زمان تأسیس شرکت پکتوس سه سال گذشت تا اولین محصول این شرکت برای نابینایان عرضه شد. اولين كامپيوتر براي نابينايان در ايران در سال 1373 به نام كامپيوتر گوياي اميد ساخته شد. اين كامپيوتر با خروجی صوتی تك حرف خوان فارسی، انگليسي و عربي با هدف تسهيل امر خواندن، نوشتن و تصحيح كتب بريل ساخته شد. از آنجایی که تا آن سال هنوز هیچ یک از افراد با آسیب بینایی تجربه کار کردن مستقل با سیستم های رایانه ای را نداشتند، لزوم آموزش کامپیوتر به آنها بسیار ضروری بود. در همین راستا در سال 1374، اولين دوره آموزش كامپيوتر به نابینایان، در مجتمع خدمات بهزيستي نابينايان کشور رودکی و براي كارشناسان بهزیستی سراسر استان های کشور برگزار شد. پس از برگزاری موفقیت آمیز این دوره ها، کلاس های آموزش کامپیوتر به افراد نابینا و کمبینا نیز در مؤسسه رودکی از سال 1374 آغاز شد و این امر برای سال های متمادی ادامه داشت. از سال 1374 به بعد، پکتوس تولیدات سخت افزاری خود را گسترش داد که از جمله آنها می توان به ارائه دستگاه یادداشت الکترونیکی بریل گویا (اسفندیار) و ارائه چاپگر و ماشین تایپ بریل (فرهاد) در سال 1374 اشاره کرد. نیاز های نابینایان و استفاده آنها از فناوری های نوین آموزشی تنها محدود به استفاده از سیستم های تبدیل متن به گفتار نبود. بررسی شرایط نابینایان در سایر کشور ها نیز نشان می داد نابینایان برای دسترسی بهتر و دقیقتر به متون نیازمند دستگاهی هستند تا پوشش خط رسمی آنها یعنی خط بریل را برایشان فراهم کند. به همین جهت مطالعاتی در زمینه تولید مانیتور بریل در شرکت پکتوس آغاز شد. تا اینکه در نهایت در سال 1376 اولين نسل از مانيتور بريل در ايران به نام دستگاه برجسته‌نگار توليد شد. لذا براي اولين بار در جهان، نابينايان قادر به استفاده الكترونيکی از متون فارسي و عربي به خط بريل شدند. دستگاه برجسته نگار یک با کابل پارالل به کامپیوتر وصل میشد و خروجی بریل را برای کاربران نابینا فراهم می کرد. در کنار تولیدات سخت افزاری برای بهبود کیفیت آموزشی و شغلی نابینایان، همچنان توسعه نرم افزار های مرتبط با این قشر نیز مد نظر شرکت پکتوس بود. از این رو، در سال 1378 نرم افزار تبدیل متن به گفتار نوید که تا این سال به صورت تک حرف خوان بود، قادر به خواندن کلمات شد. در نتیجه خروجي صوتي كلمه خوان جايگزين نمونه حرف خوان شد. در سال 1379 مبدل رایانه شخصی نوید عرضه شد. مبدل نوید کیبورد بریلی بود که با اتصال یک کارت صدای اختصاصی به کامپیوتر و نرم افزار های تبدیل متن به گفتار، زمینه استفاده بهتر نابینایان از کامپیوتر را فراهم می کرد. پس از فراهم کردن تجهیزات کمک آموزشی بریل و گویا برای نابینایان، ساخت دستگاهی برای انتقال مفاهیم تصویری به نابینایان نیز در دستور کار مدیران شرکت پکتوس قرار گرفت. در همین راستا، در سال 1379 سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش یک، تولید شد. نابینایان از طریق سیستم سروش، می توانند سوژه مورد نظر خود را که بر روی کاغذ های مخصوص برجسته شده لمس کرده و از طریق نرم افزار های طراحی شده، اطلاعات سوژه مورد نظر را به دست آورند. هم زمان با پروژه های تحقیقاتی شرکت پکتوس برای توسعه تجهیزات توانبخشی برای نابینایان، در سایر کشور های جهان نیز تولید این تجهیزات سیر صعودی یافته بود. تا پیش از سال 1380، نرم افزارهای DSR (DOS SCREEN READER) و WSR (WINDOWS SCREEN READER) نرم افزارهای screen reader تولیدی این شرکت بودند. اما ارائه نرم افزار جاز و توسعه همه جانبه این صفحه خوان، برنامه نویسان شرکت پکتوس را بر آن داشت تا به فکر فراهم کردن پوشش فارسی برای نرم افزار جاز باشند. از این رو، نام نرم افزار پکجاز بعنوان پوشش فارسی صفحه خوان جاز و مجموعه نوید بعنوان یک مجموعه از نرم افزارهای کاربردی بدون نیاز به صفحه خوان جاز، شامل شش نرم افزار قرآن، دیکشنری، کتابخانه الکترونیک، دفترچه یادداشت، شطرنج و ویرایشگر ارائه گردیدند. در سال 1381 و 1382، نرم افزارهای نويد 4 و پکجاز، مجموعه كاملي از ابزار هاي دسترسي نابينايان به كامپيوتر به زبان فارسی را فراهم کرد. با پیشرفت روز به روز سیستم های رایانه ای و تغییر پورت های کامپیوتری از پارالل به یو اس بی، سبب شد تا نسل دوم برجسته نگار (مانیتور و کیبورد بریل) تولید شود. برجسته نگار 2، نمايشگر لمسي بريل با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذيه، در سال 1384 عرضه شد. در همین سال نیز سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش 2، با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذیه ساخته شد. در اواسط دهه هشتاد، همچنان توسعه نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز و مجموعه نرم افزاری نوید، مورد توجه برنامه نویسان شرکت پکتوس بود. از این رو، مجموعه نويد 5 و پکجاز 8 مبتني بر موتور توليد صوت ماشيني در سال 1386 تولید و روانه بازار شد. چهار سال بعد یعنی در سال 1390، نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز با صدای انسانی مرد و زن ساخته و در اسفند ماه سال 92 عرضه شد.نسخه قابل تکثیر نرم افزار پکجاز در سال 92 توسط سازمان بهزیستی خریداری شد و به صورت رایگان در اختیار نابینایان و کمبینایان قرار گرفت. تا به حال این برنامه سه بار بروز رسانی شده که آخرین آپدیت آن نیز در اسفند ماه سال 94 عرضه شده است. به مرور زمان با افزایش حضور نابینایان در دانشگاه ها و به منظور دسترسی بهتر به منابع مطالعاتی، بهره گیری از فناوری های نوین آموزشی در دستور کار قرار گرفت. از این رو، در سال 1389 دستگاه برجسته نگار 3 با هدف استفاده انفرادی کاربران تولید شد. این نسل از دستگاه های مانیتور و کیبورد بریل، در ابعادی کوچکتر و با وزنی کمتر عرضه شد و قادر به پشتیبانی از 20 کاراکتر بریل است. همچنین در سال 1390، نرم افزار دکلمه (پخش کننده فایل های صوتی و متنی با فرمت دیزی) ارائه گردید. با عرضه نرم افزار دکلمه، ساخت نرم افزاری برای تولید کتب با فرمت دیزی ضروری به نظر میرسید. در همین راستا در سال 1392، نرم افزار تولید کتاب دیزی با نام تک گو، تولید شد. توسعه دستگاه برجسته نگار همواره جزء اهداف شرکت پکتوس محسوب می شود. در سال 1394، برجسته نگار با فناوری ( HID ) با دو قابلیت جدید نصب خودکار درایور ویندوز و امکان تنظیم سطح نقاط بریل (سفت یا نرم کردن نقاط بریل) تولید شد. یکی از اصلی ترین پروژه های شرکت پکتوس، در سال های اخیر، ارائه آخرین نسل از برجسته نگار های هوشمند موجود در بازار جهانی (BRAILLE NOTETAKER) بود. سر انجام این پروژه تحقیقاتی در اسفندماه سال 1396 تبدیل به یک محصول قابل عرضه در بازار شد و هم اکنون در مرحله نهایی بروز رسانی برنامه های خود قرار دارد. برجسته نگار هوشمند همراه یا همان نوت تیکر، دارای سیستم عامل لینوکس بوده و بدون نیاز به اتصال به کامپیوتر، این امکان را به نابینایان میدهد متون خود را با فرمت های رایج ورد به صورت صوتی و بریل بخوانند، به دو زبان فارسی و انگلیسی تایپ کنند، موسیقی ها و کلیه فایل های صوتی خود را بشنوند، به گوشی اندروید خود متصل شوند و بسیاری امکانات دیگر که در این دستگاه گنجانده شده است. از سال 1392، در کنار تولیدات سخت افزاری و نرم افزاری برای نابینایان، دسترس پذیر کردن خدمات مختلف اجتماعی در دستور کار شرکت پکتوس قرار گرفته است. این برنامه ها عمدتاً با همکاری انجمن نابینایان ایران پیگیری می شود. در همین راستا، دسترس پذیر کردن خدمات شعب بانکی برای نابینایان برای اولین بار در ایران در سال 1394 در پست بانک اجرایی شد. با طراحی یک نرم افزار و با کمک گرفتن از دستگاه برجسته نگار، نابینایان می توانند کلیه خدمات بانکی ارائه شده در شعب بانک ها را خود به صورت مستقل انجام دهند. دسترس پذیری موزه ها که یک مورد از آنها در موزه ایران باستان عملیاتی شده، یکی دیگر از مواردی است که شرکت پکتوس در دستور کار خود قرار داده است. این پروژه نیز در حال توسعه است. سامانه فروشگاهی نابینایان، یکی دیگر از خدمات جذاب شرکت پکتوس در زمینه دسترس پذیری خدمات مختلف اجتماعی برای نابینایان است. سامانه فروشگاهی نابینایان که اسفندماه سال 96 برای اولین بار در شعبه بیهقی فروشگاه شهروند عملیاتی شد، این امکان را به نابینایان می دهد تا خود به صورت مستقل از کلیه اقلام موجود در فروشگاه به همراه قیمت آنها مطلع شده و به واسطه طراحی یک نرم افزار که به بانک اطلاعات فروشگاه متصل است، اقلام خود را خریداری کرده و به وسیله مسئول سامانه فروشگاهی نابینایان، آن را از سطح فروشگاه جمعآوری کند. دسترس پذیر کردن سایت های اینترنتی و اپلیکیشن های پر کاربرد اندرویدی نیز از دیگر کار های جاری شرکت پکتوس است که مهمترین آن، دسترس پذیری کامل سایت درگاه ملی خدمات دولت هوشمند به نشانی www.iran.gov.ir است. شرکت پکتوس، با ایجاد یک سایت پویا در زمینه ی نابینایان و فناوری اطلاعات، تلاش دارد مسئولیت های اجتماعی خود را نیز جامع عمل پوشانده و از طریق این وبسایت نیز خدمات بیشتری به معلولان با آسیب بینایی عرضه کند. وبسایت pactos.net که با مدیریت امیر سرمدی از خبرنگاران و روزنامه نگاران نابینا و تعداد محدودی از نابینایان متخصص در زمینه آیتی اداره می شود، در صدد آن است خلأ اطلاعاتی یک وبسایت تخصصی در زمینه آموزش، فناوری و اخبار مرتبط با نابینایان چه در داخل و چه خارج از کشور را پر کند. پوشش اخبار نابینایان در رسانه های جهان، آشنایی با نابینایان برجسته خارج از کشور، پوشش اهم اخبار مربوط به نابینایان با گرداوری و تنظیم از رسانه های داخلی، مجموعه ثابت ترفند که شامل آموزش اپلیکیشن های پر کاربرد برای نابینایان است، معرفی سایت ها و نرم افزار های دسترس پذیر و دکه خبر دنیای موبایل و کامپیوتر که به بررسی خبر های روز حوزه تکنولوژی و فناوری می پردازد، از جمله مهمترین شرح وظایف وبسایت نابینایان شرکت پکتوس است. از شما کاربر گرامی خواهش مندیم، نظرات، انتقادات و پیشنهادات خود را با ما از طریق بخش تماس با ما در میان گذارید. شماره های تماس با شرکت پکتوس: 88810291-292

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

نه − 2 =

لطفا پاسخ عبارت امنیتی را در کادر بنویسید. *