یادداشت: پارالمپیک در ایران و جهان: ورزشکارانی که در سازمان متبوع خود هم غریبه هستند

نویسنده: امیر سرمدی

منبع: دهمین شماره ی ماهنامه ی نسل مانا

دانلود نسخه ی صوتی نوشته

در سال 1392 شوراي فرهنگ عمومي كشور با درخواست كميته ملي پارالمپيك، براي ثبت 24 مهر ماه هرسال به عنوان روز ملي پارالمپيك موافقت كرد. در سال 1394 نیز با تأیید حسن روحانی، رئیس جمهور وقت و رئیس شورای انقلاب فرهنگی، 24 مهر به عنوان روز ملی پارالمپیک در تقویم ایران ثبت شد. به بهانه ثبت این رویداد مهم در ایران در ماهی که گذشت، در این نوشتار به تاریخچه شکل گیری پارالمپیک در دنیا، چگونگی تأسیس اتحادیه های ورزش معلولان در جهان، نتایج ورزشکاران نابینای ایران در تاریخ پارالمپیک و شرایط فعلی ورزشکاران جانباز و معلول کشورمان نگاهی می اندازیم.

بریتانیا آغازگر نهضت حضور معلولان در المپیک

در ابتدا باید اشاره کنم که برخلاف تصور عموم، کلمۀ پارالمپیک، هیچ ارتباطی به معلولیت و ناتوانی جسمی ندارد. در زبان یونانی پارا به معنای «به همراه یا در کنار» است و بیانگر بازی هایی است که به موازات المپیک برگزار می شوند. اولین نقطه شروع توجه به ورزش معلولان را باید در 74 سال قبل جستجو کرد؛ هر چند ورزش معلولان سابقه ای دیرینه تر و قدمتی 134 ساله دارد. برلین اولین شهری در جهان بود که در سال 1888 میلادی کلوب های ورزشی برای افراد ناشنوا را تأسیس کرد؛ اما در سال 1944، یک نورولوژیست به نام دکتر لودویک گاتمن از دولت انگلستان درخواست کرد که یک مرکز جراحات مربوط به ستون فقرات در بیمارستان استوک ماندویل در بریتانیای کبیر تأسیس کند. چهار سال بعد و در 29 جولای سال 1948، در مراسم افتتاحیه بازی های المپیک لندن، دکتر گاتمن برای ورزشکاران روی ویلچر، اولین مسابقات ورزشی ویژه معلولان را سازماندهی کرد و آن را بازی های استوک مندویل نامید. در آن سال، 16 زن و مرد نظامی مجروح در جنگ جهانی دوم، در رشته تیر اندازی شرکت کردند. این واقعه نقطۀ عطفی در بازی های المپیک برای معلولان بود. در سال 1952، ورزشکاران معلول هلندی نیز در این بازی ها شرکت کردند و جنبش بین المللی بازی های استوک مندویل به وجود آمد؛ اما پارالمپیک تابستانه رسماً از سال 1960 آغاز شد؛ جایی که ایتالیایی ها میزبان400 ورزشکار معلول از 23 کشور دنیا بودند. درست 16 سال بعد، شهر اورنس کلدسویک در کشور سوئد میزبان اولین بازی های پارالمپیک زمستانه در سال 1976 شد.

نگاهی به شکل گیری اتحادیه های ورزش معلولان در دنیا

ناشنوایان در زمینه شکل گیری یک نهاد مستقل ورزشی برای خود به نسبت سایر اقشار معلولان در دنیا پیش قدم بودند و درست یکصد سال قبل، سازمان جهانی ورزش های ناشنوایان (CISS) را در سال 1922 تأسیس کردند. البته که این قشر با سایر معلولان در دنیا همراه نشدند و در حال حاضر نیز مسابقات جهانی مربوط به خود را با نام «مسابقات خاموش» برگزار می کنند.

در سال 1960، کمیته بین المللی بازی های استوک مندویل (ISMGC) در رم ایتالیا شکل گرفت. در سال 1972 این سازمان به فدراسیون بازی های بین المللی استوک مندویل (ISMGF) تغییر نام داد و بعد ها به فدراسیون بین المللی ورزشی با ویلچر (ISMWSF) شهرت یافت.

کارگروه بین المللی در ورزش معلولان نیز به منظور مطالعه مشکلات این قشر، در سال 1960 و زیر نظر اتحادیه جهانی کهنه سربازان شکل گرفت. این کارگروه در سال 1964 منجر به ایجاد سازمان بین المللی ورزش معلولان (IOSD) شد. نابینایان و کم بینایان، افراد قطع عضو، افراد دارای فلج پا و فلج مغزی، اعضای تحت عضو سازمان بین المللی ورزش معلولان بودند. در ابتدا، 16 کشور به IOSD پیوستند. این سازمان به سختی ورزشکاران نابینا و قطع عضو را در پارالمپیک 1976 تورنتو و ورزشکاران فلج مغزی را در پارالمپیک 1980 آرنهیم پذیرفت. در سال 1978 سازمان بین المللی ورزش ها و تفریحات مبتلایان به فلج مغزی (CPISRA) و در سال 1981 فدراسیون بین المللی ورزش های نابینایان و کم بینایان (IBSA)  تأسیس شد. اما دو سال بعد و در سال 1982 میلادی، چهار سازمان مرتبط با ورزش معلولان (CPISRA, IBSA, ISMGF و  (IOSDدر هم ادغام شدند و ICC (International Co-coordinating Committee Sports for the Disabled in the World)  را تأسیس کردند. همچنین فدراسیون بین المللی ورزشی کم توانان ذهنی (ID) (INAS-FIS) در سال 1986 تأسیس شد. کمیته بین المللی ورزش ناشنوایان و فدراسیون ورزشی بین المللی کم توانان ذهنی در سال 1986 به ICC ملحق شدند.  ICCمتولی منافع گروه های معلولیتی و مدیریت بازی های پارالمپیک از سال 1982 تا 1992 را بر عهده داشت. در نهایت، در 22 سپتامر 1989، کمیته بین المللی پارالمپیک (IPC) به عنوان یک سازمان غیر انتفاعی به منظور نظارت بر رویداد های پارالمپیک در شهر دوسلدورف کشور آلمان تأسیس شد. در سال 1994،  IPC کلیه مسئولیت های بازی های پارالمپیک را بر عهده گرفت. این سازمان دارای ۱۷۴ عضو به عنوان کمیته های ملی پارالمپیک کشور ها (NPC)  از پنج قاره جهان است.

پارالمپیک در ایران و مدال آوران نابینا و کم بینا در این تورنمنت جهانی

فدراسیون ورزش های معلولان ایران در سال 1358 تأسیس شد و تحت نظارت سازمان تربیت بدنی وقت فعالیت خود را آغاز کرد؛ اما در هفدهم بهمن ماه سال 1379 کمیته ملی پارالمپیک ایران به عنوان یک نهاد مستقل تأسیس شد. اولین حضور رسمی ورزشکاران معلول ایران در تاریخ پارالمپیک به مسابقات 1988 سئول برمی گردد؛ جایی که ورزشکاران جانباز و معلول کشورمان در چهار رشته ورزشی والیبال نشسته، دو و میدانی، وزنه برداری و گلبال حضور یافتند و با کسب 8 مدال شامل 4 طلا، یک نقره و 3 برنز در جایگاه بیست و هشتم قرار گرفتند. از آن پس ورزشکاران معلول کشورمان در 8 دوره دیگر پارالمپیک حاضر شدند که دستاورد آنها در طول 9 دوره حضور در پارالمپیک در مجموع 67 مدال طلا، 48 نقره و 45 برنز و در مجموع 160 مدال رنگارنگ است. در این بین ورزش نابینایان پس از پارالمپیک 1988، تا پارالمپیک 2004 آتن توفیقی به دست نیاورد تا آنکه در پارالمپیک 2004 آتن، هانی عساکره جودوکار وزن ۷۵ کیلوگرم کشورمان موفق به کسب مدال برنز شد. در ۲۰۰۸ پکن، سعید رحمتی جودوکار وزن ۶۰ کیلوگرم به مدال نقره رسید و در پارالمپیک 2012 لندن، سجاد نیک پرست در ماده پرتاب نیزه دو و میدانی به مدال نقره دست یافت. سامان پاکباز دیگر پرتاب گر وزنه نابینای کشورمان بود که در پارالمپیک 2016 ریو، مدال نقره را از آن خود کرد؛ در همان سالی که در مهد فوتبال دنیا یعنی در برزیل، فوتبال پنج نفره کشورمان شگفتی ساز شد و به مدال نقره و نایب قهرمانی پارالمپیک دست یافت. بهترین عملکرد ورزشکاران نابینا در تاریخ پارالمپیک اما در 2020 توکیو رقم خورد؛ جایی که علی پیروج در ماده پرتاب نیزه مدال نقره، مهدی اولاد در ماده پرتاب دیسک مدال نقره و پرتاب وزنه مدال طلا، امیر خسروانی در پرش طول مدال طلا، وحید نوری در رشته جودو و در وزن 90 کیلوگرم به مدال طلا و محمدرضا خیرالله زاده در رشته جودو و در وزن +۱۰۰ کیلوگرم به مدال طلا دست یافتند. رهاورد ورزش نابینایان در تاریخ ادوار پارالمپیک، 4 مدال طلا، 6 مدال نقره، یک مدال برنز و مجموع 11 مدال رنگارنگ است.

ورزشکارانی که در سازمان متبوع خود هم غریبه هستند

دیدگاه و نوع نگرش مسئولان نسبت به ورزشکاران معلول در کشورهای مختلف متفاوت است. فرق است میان آنکه یک شخص با معلولیت شدید را از کنج خانه اش بیرون بکشید و آنقدر به او پر و بال دهید که جواز حضور در مهمترین رقابت های جهانی را کسب کند، یا اینکه با شعار کیفی گرایی، یک نفر یا حتی یک تیم را از حضور در بزرگترین آوردگاه جهانی محروم کنید. متأسفانه مسئولان پارالمپیک کشورمان که اخیراً ریاست کمیته ملی المپیک را نیز در ید قدرت خود دارند، با اتخاذ سیاست های نادرست، شور و انگیزه برای تلاش بیشتر از ورزشکاران معلول را گرفته اند. مدیران رده بالای کمیته ملی پارالمپیک زمانی می توانند به نتایج درخشان ورزشکاران معلول افتخار کنند که فضا را برای حضور معلولان شدید هم فراهم کنند؛ در حالی که مشخصاً در ورزش نابینایان حضور معلولان خفیف چنان پررنگ شده است که یک ورزشکار در طی چهار سال دو بار کلاس بینایی خود را از دست داده است. این امر صدای اعتراض نابینایان مطلق را به دنبال داشته است (گوش اگر گوش تو و ناله اگر ناله ماست، آنچه البته به جایی نرسد فریاد است). نابینایان کلاس ب1 در رشته هایی مانند جودو و دو و میدانی در فدراسیون متبوع خود هم آنچنان احساس غریبگی می کنند که یکی پس از دیگری عطای ورزش را به لقای آن می بخشند. فدراسیونی که باید متولی حمایت از حقوق تمامی ورزشکاران آسیب دیده بینایی باشد، برای به اصطلاح قوی تر کردن رزومه کاری خود، با استفاده از معلولان بینایی خفیف سعی دارد کارهای نکرده بسیار خود را از طرق دیگری جبران کند. با نگاهی به تاریخچه حضور نابینایان در پارالمپیک، متوجه می شویم بانوان نابینا نتوانسته اند به جز 2012 لندن که هاجر تکتاز به عنوان پنجمی دست یافت، جواز شرکت در این رویداد جهانی را کسب کنند. این یک ضعف بزرگ برای فدراسیون نابینایان است که اهمیت چندانی به بانوان ورزشکار نمی دهد. کمبود امکانات ورزشی برای بانوان و شرکت ندادن آنها در تورنمنت های بین المللی عوامل اصلی عدم پیشرفت این قشر است. در سال های اخیر، بانوان نابینا و کم بینا در دو رشته شنا و گلبال، قربانی ایدئولوژی مسئولانی شده اند که ورزش حرفه ای و اثرات مثبت حضور ورزشکاران در تورنمنت های بین المللی، برای آنها کوچکترین اهمیتی ندارد. از مدیران کمیته ملی پارالمپیک انتظار می رود با اصلاح ساختار و سیاست های درست، ریل گذاری ورزش معلولان را به سمت و سوی بهتری هدایت کنند تا 24 مهرماه، برای تمامی ورزشکاران معلول به معنای واقعی کلمه روز ملی پارالمپیک باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

4 × سه =

لطفا پاسخ عبارت امنیتی را در کادر بنویسید. *