بررسی ابعاد توقف فعالیتهای پایگاه اطلاعات علمی دانشگاه تهران برای نابینایان

در سالهای ۱۳۸۸ و ۱۳۸۹ معاونت امور دانشجویی دانشگاه تهران اقدام به راه اندازی پایگاه اطلاعات علمی نابینایان کرد تا نابینایان امکان دسترسی به منابع گویا را به بهترین و ساده ترین شکل در اختیار داشته باشند. در واقع با هدف راه اندازی یک کتابخانه اینترنتی ویژه نابینایان این اقدام را انجام داد. گرچه این پایگاه در نخستین گام به دانشجویان اختصاص داشت؛ اما با در نظر گرفتن میزان تقاضای نابینایان خارج از دانشگاه تهران –اعم از دانشجویان دیگر دانشگاهها، محققان و پژوهشگران دانشجو-، معاونت امور دانشجویی دانشگاه تهران بر آن شد تا امکان برخورداری از تسهیلات این پایگاه علمی را فراگیر کند. معاونت امور دانشجویی دانشگاه تهران و بخش نابینایان این معاونت در فعالیتهای پیگیر، با بهره گیری از مشاوره های کارشناسی متخصص در امور رایانه ای ویژه نابینایان، به منظور توسعه منابع پایگاه علمی اطلاعات نابینایان، با کتابخانه ها و مراکز تولید کتب گویا مذاکره کردند و در نهایت، موفق شدند یک منبع اطلاعاتی قابل توجهی ارائه دهند. گرچه این پایگاه در طول سالهای فعالیت خود با اشکالات فنی مواجه بوده، اما نابینایان تسهیلات خوبی از آن دریافت میکردند. حدود یک سال است که فعالیتهای پایگاه اطلاعات علمی نابینایان دانشگاه تهران متوقف شده است. این گزارش در قالب یک پرونده، ابعاد توقف فعالیتهای این پایگاه را از زبان دانشجویان نابینای دانشگاه تهران و مسئولان بخش نابینایان معاونت امور دانشجویی این دانشگاه بررسی میکند.
یک سایت روان و مفید:
مبینا موسوی و لیلا یوسفی، دانشجویان سال دوم کارشناسی ادبیات و ارادتمند بزرگان شعر پارسی مثل مولانا و فردوسی هستند و هر دو دستی در شعر دارند. به قول خودشان: «مشق شعر میکنند.» لیلا میگوید که دانش زیادی درباره بحث تخصصی رایانه ندارد؛ اما از امکانات این پایگاه علمی استفاده میکند: «من از منابع پایگاه علمی نابینایان که همه به آن سایت میگویند، استفاده میکنم؛ اما خودم دانش زیادی در زمینه رایانه ندارم و با کمک اطرافیان و دوستان کتابهای موجود در سایت را دریافت میکنم. اما حدود یک سال است که سایت بروز نشده و منابع آن مربوط به گذشته است.» همین نکته را مبینا تأیید میکند: «من با کمک پدرم کتابهای سایت را دریافت میکنم؛ اما این سایت بروز نشده و منابع تازه ای به آن اضافه نشده است.» فرزانه شاهمرادی، دانشجوی دکترای جامعه شناسی صحبتهای همدانشگاهیهای خود را تأیید میکند و معتقد است نبود یک کارشناس متخصص کار را به اینجا رسانده: «واقعاً کتابهایی که من از سایت دریافت میکردم، بسیار مفید بود و بدون هیچ مشکلی با سایت کار میکردم. همیشه منابع تازه در این سایت بارگذاری میشد؛ اما به علت نبود یک کارشناس خبره، عملاً فعالیتهای سایت متوقف شده است.» همایون شاهمرادی، برادر فرزانه که او هم دانشجوی دکترا، اما در رشته روانشناسیست، مثل خواهرش معتقد است نبود یک کارشناس متخصص باعث شده فعالیتهای پایگاه اطلاعات علمی نابینایان دانشگاه متوقف شود: «من از فضای این سایت خیلی راضی هستم. سایتیست کاملاً ساده و روان با در نظر گرفتن استانداردهایی که یک کاربر نابینا میتواند با آن کار کند. واقعاً وجود این شرایط سایت را مدیون مسئولان و کارشناسان سایت هستیم. متأسفانه حدود یک سال است که این سایت کارشناس ندارد و رسماً بروز رسانی منابعش متوقف شده است. به نظر من وجود یک کارشناس متخصص در زمینه رایانه و آگاه به مسائل مرتبط با کتاب، میتواند فعالیتهای این سایت را احیا کند.» چرا فعالیتهای پایگاه علمی در سطح قابل قبول متوقف شده؟ چه عواملی میتواند به از سرگیری فعالیتهای این پایگاه کمک کند؟
دانشجویان نابینا که از خدمات بارگذاری کتب گویای این پایگاه استفاده میکنند، میگویند که یک سال است منابع این پایگاه بروز نمیشود. آنها معتقدند نبود کارشناس متخصص نابینا که به رایانه و کتاب آشنا باشد، این وضعیت را ایجاد کرده است. آنچه در ذهن نابینایانی که از امکانات این پایگاه استفاده میکنند، علامت سؤال درست کرده، این است که این توقف تا کی تداوم خواهد داشت؟ زهرا علی اکبری، دبیر کانون دانشپژوهان نابینای دانشگاه تهران در گفتگو با ما بر ضرورت وجود این پایگاه و از سرگیری فعالیتهای آن تأکید میکند: «پایگاه اطلاعات علمی نابینایان با وجودی که متولیش دانشگاه تهران است، اما امکانات آن مختص دانشجویان نابینای دانشگاه تهران نیست و همه نابینایان در سراسر کشور میتوانند از منابع آن بهره مند شوند. بنا بر این باید فعالیتهای این پایگاه احیا شود؛ چون یک سرمایه بزرگ فرهنگیست.» علی اکبری دانشجوی دکترای جامعه شناسیست. او معتقد است کسانی که اقدام به راه اندازی این پایگاه کردند، به دنبال توسعه منابع علمی نابینایان بوده اند و نباید زحماتشان به راحتی نادایده گرفته شود: «این پایگاه در پاییز ۱۳۸۹ به همت دکتر وجهی که معاونت امور دانشجویی دانشگاه تهران در آن زمان را داشت، رسماً کارش را آغاز کرد. هدف این بود که با تجمیع منابع تولید کنندگان کتب گویا ویژه نابینایان، یک منبع جامع علمی در سطح کشور فراهم شود. مسئولان آن مقطع تا آنجا که میتوانستند در بهبود سطح کیفی ارائه خدمات این پایگاه از هیچ کوششی فروگذار نکردند. منتها پاره ای ناهماهنگیها میان شرکت پشتیبان فنی این سایت و دانشگاه پیش آمد که خدمات این سایت را تحت تأثیر خود قرار داد. باز به علت اهمیت موضوع برای مسئولان دانشگاه، مقرر شد با شرکت دیگری مذاکره شود و نهایتاً این مذاکرات منجر به شروع مجدد پشتیبانی فنی سایت شد؛ اما از بهمن سال قبل فعالیتهای سایت متوقف شد. همانطور که گفتم، این سایت یک سرمایه مهم است و نباید زحمات مسئولانی که دلسوزانه در راه اندازی و ارتقای آن تلاش کردند، نادیده گرفته شود.» علی اکبری در ادامه یکی از مشکلات عدم از سرگیری فعالیتهای این پایگاه را نیروی انسانی میداند؛ نکته ای که دیگر نابینایان هم درباره آن اتفاق نظر دارند: «به نظر من فقدان یک نیروی انسانی متخصص نابینای آگاه به امور رایانه و همچنین مشرف به مسائل پیرامون کتاب نابینایان، مشکل مهم از سر نگرفتن فعالیتهای این پایگاه است.» دبیر کانون دانشپژوهان نابینای دانشگاه تهران درباره پیگیریهای این کانون برای احیای پایگاه اطلاعات علمی نابینایان اظهار میدارد: «ما در ابتدا با مشورتهایی که انجام دادیم، نظرات اعضای کانون و دیگر نابینایان را جمع کردیم. موضوعی که بسیار خوشآیند و و نویدبخش اتفاقات مثبت است، موافقت و همراهی مسئولان رده بالای دانشگاه با نظرها و مواردیست که از سوی کانون مطرح میشود. ما پیگیریهای زیادی انجام داده و همچنان کارمان را ادامه میدهیم. در زمینه احیای پایگاه اطلاعات علمی نابینایان، با همفکری دوستان گزینه هایی را مد نظر قرار داده و معرفی کرده ایم. منتها بررسی این موارد زمانبر است. قطعاً با حسن نظری که مسئولان رده بالای دانشگاه دارند، این امید را داریم که دوباره پایگاه ارائه خدماتش را از سر بگیرد.» علی اکبری در پایان از فعالیتهای موازیکارانه برخی دانشجویان نابینا انتقاد میکند: «متأسفانه برخی دوستان نابینا در همین دانشگاه تهران موازیکاری میکنند؛ این فضا باعث از بین رفتن یکپارچگی میان دانشجویان نابینا میشود. من معتقدم در یک فضای واحد، همدل و یکپارچه بهتر میتوانیم به اهدافی که دغدغه مشترکمان هستند، نایل شویم.
منبع: ایران سپید

درباره شرکت پکتوس

پکتوس: به صورت اختصاری، مخفف ( پشتیبانی، کیفیت، تحقیقات و ساخت ) است. شركت دانش بنیان پكتوس، اولين توليد كننده تجهيزات کامپیوتری (سخت افزار و نرم افزار) ويژه نابينايان در تاریخ 22 مرداد سال 1370 توسط جمعي از فارغ التحصيلان دانشگاه صنعتي شريف تأسيس شد و از بدو تأسيس تا کنون که در سال جاری وارد بیست و هشتمین سال فعالیت خود شده است، در زمينه توليد تجهيزات كامپيوتري و الكترونيكي ويژه نابينايان و کمبینایان فعال بوده است. در سال های اخیر، این شرکت علاوه بر فعالیت در زمینه تولید تجهیزات توانبخشی ویژه نابینایان، برنامه هایی را نیز در جهت دسترس پذیر کردن خدمات اجتماعی برای این قشر عملیاتی کرده است. از زمان تأسیس شرکت پکتوس سه سال گذشت تا اولین محصول این شرکت برای نابینایان عرضه شد. اولين كامپيوتر براي نابينايان در ايران در سال 1373 به نام كامپيوتر گوياي اميد ساخته شد. اين كامپيوتر با خروجی صوتی تك حرف خوان فارسی، انگليسي و عربي با هدف تسهيل امر خواندن، نوشتن و تصحيح كتب بريل ساخته شد. از آنجایی که تا آن سال هنوز هیچ یک از افراد با آسیب بینایی تجربه کار کردن مستقل با سیستم های رایانه ای را نداشتند، لزوم آموزش کامپیوتر به آنها بسیار ضروری بود. در همین راستا در سال 1374، اولين دوره آموزش كامپيوتر به نابینایان، در مجتمع خدمات بهزيستي نابينايان کشور رودکی و براي كارشناسان بهزیستی سراسر استان های کشور برگزار شد. پس از برگزاری موفقیت آمیز این دوره ها، کلاس های آموزش کامپیوتر به افراد نابینا و کمبینا نیز در مؤسسه رودکی از سال 1374 آغاز شد و این امر برای سال های متمادی ادامه داشت. از سال 1374 به بعد، پکتوس تولیدات سخت افزاری خود را گسترش داد که از جمله آنها می توان به ارائه دستگاه یادداشت الکترونیکی بریل گویا (اسفندیار) و ارائه چاپگر و ماشین تایپ بریل (فرهاد) در سال 1374 اشاره کرد. نیاز های نابینایان و استفاده آنها از فناوری های نوین آموزشی تنها محدود به استفاده از سیستم های تبدیل متن به گفتار نبود. بررسی شرایط نابینایان در سایر کشور ها نیز نشان می داد نابینایان برای دسترسی بهتر و دقیقتر به متون نیازمند دستگاهی هستند تا پوشش خط رسمی آنها یعنی خط بریل را برایشان فراهم کند. به همین جهت مطالعاتی در زمینه تولید مانیتور بریل در شرکت پکتوس آغاز شد. تا اینکه در نهایت در سال 1376 اولين نسل از مانيتور بريل در ايران به نام دستگاه برجسته‌نگار توليد شد. لذا براي اولين بار در جهان، نابينايان قادر به استفاده الكترونيکی از متون فارسي و عربي به خط بريل شدند. دستگاه برجسته نگار یک با کابل پارالل به کامپیوتر وصل میشد و خروجی بریل را برای کاربران نابینا فراهم می کرد. در کنار تولیدات سخت افزاری برای بهبود کیفیت آموزشی و شغلی نابینایان، همچنان توسعه نرم افزار های مرتبط با این قشر نیز مد نظر شرکت پکتوس بود. از این رو، در سال 1378 نرم افزار تبدیل متن به گفتار نوید که تا این سال به صورت تک حرف خوان بود، قادر به خواندن کلمات شد. در نتیجه خروجي صوتي كلمه خوان جايگزين نمونه حرف خوان شد. در سال 1379 مبدل رایانه شخصی نوید عرضه شد. مبدل نوید کیبورد بریلی بود که با اتصال یک کارت صدای اختصاصی به کامپیوتر و نرم افزار های تبدیل متن به گفتار، زمینه استفاده بهتر نابینایان از کامپیوتر را فراهم می کرد. پس از فراهم کردن تجهیزات کمک آموزشی بریل و گویا برای نابینایان، ساخت دستگاهی برای انتقال مفاهیم تصویری به نابینایان نیز در دستور کار مدیران شرکت پکتوس قرار گرفت. در همین راستا، در سال 1379 سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش یک، تولید شد. نابینایان از طریق سیستم سروش، می توانند سوژه مورد نظر خود را که بر روی کاغذ های مخصوص برجسته شده لمس کرده و از طریق نرم افزار های طراحی شده، اطلاعات سوژه مورد نظر را به دست آورند. هم زمان با پروژه های تحقیقاتی شرکت پکتوس برای توسعه تجهیزات توانبخشی برای نابینایان، در سایر کشور های جهان نیز تولید این تجهیزات سیر صعودی یافته بود. تا پیش از سال 1380، نرم افزارهای DSR (DOS SCREEN READER) و WSR (WINDOWS SCREEN READER) نرم افزارهای screen reader تولیدی این شرکت بودند. اما ارائه نرم افزار جاز و توسعه همه جانبه این صفحه خوان، برنامه نویسان شرکت پکتوس را بر آن داشت تا به فکر فراهم کردن پوشش فارسی برای نرم افزار جاز باشند. از این رو، نام نرم افزار پکجاز بعنوان پوشش فارسی صفحه خوان جاز و مجموعه نوید بعنوان یک مجموعه از نرم افزارهای کاربردی بدون نیاز به صفحه خوان جاز، شامل شش نرم افزار قرآن، دیکشنری، کتابخانه الکترونیک، دفترچه یادداشت، شطرنج و ویرایشگر ارائه گردیدند. در سال 1381 و 1382، نرم افزارهای نويد 4 و پکجاز، مجموعه كاملي از ابزار هاي دسترسي نابينايان به كامپيوتر به زبان فارسی را فراهم کرد. با پیشرفت روز به روز سیستم های رایانه ای و تغییر پورت های کامپیوتری از پارالل به یو اس بی، سبب شد تا نسل دوم برجسته نگار (مانیتور و کیبورد بریل) تولید شود. برجسته نگار 2، نمايشگر لمسي بريل با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذيه، در سال 1384 عرضه شد. در همین سال نیز سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش 2، با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذیه ساخته شد. در اواسط دهه هشتاد، همچنان توسعه نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز و مجموعه نرم افزاری نوید، مورد توجه برنامه نویسان شرکت پکتوس بود. از این رو، مجموعه نويد 5 و پکجاز 8 مبتني بر موتور توليد صوت ماشيني در سال 1386 تولید و روانه بازار شد. چهار سال بعد یعنی در سال 1390، نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز با صدای انسانی مرد و زن ساخته و در اسفند ماه سال 92 عرضه شد.نسخه قابل تکثیر نرم افزار پکجاز در سال 92 توسط سازمان بهزیستی خریداری شد و به صورت رایگان در اختیار نابینایان و کمبینایان قرار گرفت. تا به حال این برنامه سه بار بروز رسانی شده که آخرین آپدیت آن نیز در اسفند ماه سال 94 عرضه شده است. به مرور زمان با افزایش حضور نابینایان در دانشگاه ها و به منظور دسترسی بهتر به منابع مطالعاتی، بهره گیری از فناوری های نوین آموزشی در دستور کار قرار گرفت. از این رو، در سال 1389 دستگاه برجسته نگار 3 با هدف استفاده انفرادی کاربران تولید شد. این نسل از دستگاه های مانیتور و کیبورد بریل، در ابعادی کوچکتر و با وزنی کمتر عرضه شد و قادر به پشتیبانی از 20 کاراکتر بریل است. همچنین در سال 1390، نرم افزار دکلمه (پخش کننده فایل های صوتی و متنی با فرمت دیزی) ارائه گردید. با عرضه نرم افزار دکلمه، ساخت نرم افزاری برای تولید کتب با فرمت دیزی ضروری به نظر میرسید. در همین راستا در سال 1392، نرم افزار تولید کتاب دیزی با نام تک گو، تولید شد. توسعه دستگاه برجسته نگار همواره جزء اهداف شرکت پکتوس محسوب می شود. در سال 1394، برجسته نگار با فناوری ( HID ) با دو قابلیت جدید نصب خودکار درایور ویندوز و امکان تنظیم سطح نقاط بریل (سفت یا نرم کردن نقاط بریل) تولید شد. یکی از اصلی ترین پروژه های شرکت پکتوس، در سال های اخیر، ارائه آخرین نسل از برجسته نگار های هوشمند موجود در بازار جهانی (BRAILLE NOTETAKER) بود. سر انجام این پروژه تحقیقاتی در اسفندماه سال 1396 تبدیل به یک محصول قابل عرضه در بازار شد و هم اکنون در مرحله نهایی بروز رسانی برنامه های خود قرار دارد. برجسته نگار هوشمند همراه یا همان نوت تیکر، دارای سیستم عامل لینوکس بوده و بدون نیاز به اتصال به کامپیوتر، این امکان را به نابینایان میدهد متون خود را با فرمت های رایج ورد به صورت صوتی و بریل بخوانند، به دو زبان فارسی و انگلیسی تایپ کنند، موسیقی ها و کلیه فایل های صوتی خود را بشنوند، به گوشی اندروید خود متصل شوند و بسیاری امکانات دیگر که در این دستگاه گنجانده شده است. از سال 1392، در کنار تولیدات سخت افزاری و نرم افزاری برای نابینایان، دسترس پذیر کردن خدمات مختلف اجتماعی در دستور کار شرکت پکتوس قرار گرفته است. این برنامه ها عمدتاً با همکاری انجمن نابینایان ایران پیگیری می شود. در همین راستا، دسترس پذیر کردن خدمات شعب بانکی برای نابینایان برای اولین بار در ایران در سال 1394 در پست بانک اجرایی شد. با طراحی یک نرم افزار و با کمک گرفتن از دستگاه برجسته نگار، نابینایان می توانند کلیه خدمات بانکی ارائه شده در شعب بانک ها را خود به صورت مستقل انجام دهند. دسترس پذیری موزه ها که یک مورد از آنها در موزه ایران باستان عملیاتی شده، یکی دیگر از مواردی است که شرکت پکتوس در دستور کار خود قرار داده است. این پروژه نیز در حال توسعه است. سامانه فروشگاهی نابینایان، یکی دیگر از خدمات جذاب شرکت پکتوس در زمینه دسترس پذیری خدمات مختلف اجتماعی برای نابینایان است. سامانه فروشگاهی نابینایان که اسفندماه سال 96 برای اولین بار در شعبه بیهقی فروشگاه شهروند عملیاتی شد، این امکان را به نابینایان می دهد تا خود به صورت مستقل از کلیه اقلام موجود در فروشگاه به همراه قیمت آنها مطلع شده و به واسطه طراحی یک نرم افزار که به بانک اطلاعات فروشگاه متصل است، اقلام خود را خریداری کرده و به وسیله مسئول سامانه فروشگاهی نابینایان، آن را از سطح فروشگاه جمعآوری کند. دسترس پذیر کردن سایت های اینترنتی و اپلیکیشن های پر کاربرد اندرویدی نیز از دیگر کار های جاری شرکت پکتوس است که مهمترین آن، دسترس پذیری کامل سایت درگاه ملی خدمات دولت هوشمند به نشانی www.iran.gov.ir است. شرکت پکتوس، با ایجاد یک سایت پویا در زمینه ی نابینایان و فناوری اطلاعات، تلاش دارد مسئولیت های اجتماعی خود را نیز جامع عمل پوشانده و از طریق این وبسایت نیز خدمات بیشتری به معلولان با آسیب بینایی عرضه کند. وبسایت pactos.net که با مدیریت امیر سرمدی از خبرنگاران و روزنامه نگاران نابینا و تعداد محدودی از نابینایان متخصص در زمینه آیتی اداره می شود، در صدد آن است خلأ اطلاعاتی یک وبسایت تخصصی در زمینه آموزش، فناوری و اخبار مرتبط با نابینایان چه در داخل و چه خارج از کشور را پر کند. پوشش اخبار نابینایان در رسانه های جهان، آشنایی با نابینایان برجسته خارج از کشور، پوشش اهم اخبار مربوط به نابینایان با گرداوری و تنظیم از رسانه های داخلی، مجموعه ثابت ترفند که شامل آموزش اپلیکیشن های پر کاربرد برای نابینایان است، معرفی سایت ها و نرم افزار های دسترس پذیر و دکه خبر دنیای موبایل و کامپیوتر که به بررسی خبر های روز حوزه تکنولوژی و فناوری می پردازد، از جمله مهمترین شرح وظایف وبسایت نابینایان شرکت پکتوس است. از شما کاربر گرامی خواهش مندیم، نظرات، انتقادات و پیشنهادات خود را با ما از طریق بخش تماس با ما در میان گذارید. شماره های تماس با شرکت پکتوس: 88810291-292
این نوشته در اخبار, اخبار فن آوری ویژه ی نابینایان, اهم اخبار نابینایان در رسانه های داخلی., گزارش, گفت و گو ارسال و , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

2 Responses to بررسی ابعاد توقف فعالیتهای پایگاه اطلاعات علمی دانشگاه تهران برای نابینایان

  1. مهدی ضیایی فر می‌گوید:

    ما هم امیدواریم دوباره این پایگاه خیلی مفید راه بیفته ما خیلی وقته منتظر هستیم.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفا پاسخ عبارت امنیتی را در کادر بنویسید. *