نویسنده: صلاحالدین محمدی
منبع: چهل و هشتمین شماره ی ماهنامه ی نسل مانا
(ویژه معلمان، پرسنل مدرسه و دانش آموزان)
مقدمه
این دستورالعمل با هدف تضمین حق تحصیل دانش آموزان با نیازهای ویژه در محیط های عادی تدوین شده است. حضور این دانش آموزان در کنار همسالان عادی، یک حق اساسی برای بهره مندی از فرصت ها و امکانات برابر تحصیلی و نیز فرصت جامعه پذیری و تعامل اجتماعی در یک محیط طبیعی است. هدف نهایی، فراهم آوردن محیطی فراگیر، احترام آمیز، ایمن و مؤثر برای تحقق این حقوق است.
بخش اول: راهنمای ویژه معلمان کلاس
۱. جانمایی و محیط فیزیکی کلاس:
تعیین جایگاه بهینه: دانش آموز باید در نقطه ای از کلاس بنشیند که:
دسترسی بهتری به معلم و تخته داشته باشد (در صورت لزوم و داشتن بینایی باقیمانده).
از تابش مستقیم و آزاردهنده نور خورشید (به ویژه از پشت سر) به دور باشد.
نزدیک به پریز برق برای استفاده از تجهیزات کمک آموزشی باشد.
مسیرهای تردد اصلی و خروج از کلاس، برایش کاملاً ایمن و قابل دسترس باشد.
تضاد رنگی: برای دانش آموزان کم بینا، از تضاد رنگی برای تسهیل درک محیط استفاده کنید.
۲. برقراری ارتباط و تعامل در کلاس درس:
خطاب مستقیم: هنگام صحبت با دانش آموز، مستقیماً با خود او صحبت کنید.
معرفی خود و دیگران: هنگام نزدیک شدن، خود را معرفی کنید. هنگام تشکیل گروه های کاری، هم کلاسی ها را به او معرفی کنید.
توصیف بصری کامل: تمام مطالب نوشته شده روی تخته، تصاویر، نمودارها یا ویدئوها را به طور شفاهی و دقیق توصیف کنید.
جهت یابی در کلاس: موقعیت مکانی را به طور دقیق و با استفاده از جهت های ساعت گونه توصیف کنید.
۳. مناسب سازی های آموزشی و ارزیابی:
زمان و قالب جایگزین: در انجام تکالیف و امتحانات، زمان اضافی در نظر بگیرید و مطالب را به فرمت های قابل دسترس ارائه دهید.
ارزیابی: سؤالات امتحانی را می توان به صورت فایل صوتی یا با استفاده از یک منشی در اختیارش گذاشت.
پیش خوانی مطالب: فایل متنی کتاب ها و جزوات را حداقل یک هفته زودتر در اختیار دانش آموز قرار دهید.
بخش دوم: راهنمای ویژه پرسنل مدرسه (مدیریت، معاونان، خدمه)
۱. ایمنی، نورپردازی و جهت یابی:
حفظ نظم محیط: راهروها، پله ها و ورودی ها باید همیشه عاری از وسایل، به خصوص موارد خطر آفرین باشد.
ایمن سازی سازه ای شامل:
پله ها: کلیه پله های فاقد نرده یا حفاظ، باید مجهز به نرده های استاندارد و محکم شوند.
درها و پنجره ها: قوانین «کاملاً باز یا کاملاً بسته» نه تنها برای درها، بلکه برای پنجره ها نیز به طور جدی رعایت شود. یک پنجره یا در نیمه باز می تواند خطر برخورد و آسیب جدی ایجاد کند.
کنترل نور: در کلاس ها و راهروها از پرده ها یا سایبان های مناسب برای کنترل نور خورشید و جلوگیری از خیرگی استفاده شود.
اطلاع از تغییرات: در صورت جابه جایی مبلمان یا وجود خطرات موقت، بلافاصله دانش آموز و معلم رابط را مطلع کنید.
۲. برقراری ارتباط:
شناسایی و کمک: هنگام دیدن دانش آموز در محیط مدرسه، خود را معرفی کنید و بپرسید: «آیا نیاز به کمک دارید؟»
راهنمایی صحیح: بهترین روش برای راهنمایی، ارائه بازوی خود به او است. هنگام رسیدن به پله ها یا موانع، توقف کوتاهی کرده و به طور شفاهی اطلاع دهید.
بخش سوم: راهنمای ویژه دانش آموزان
۱. دوستی و تعامل اجتماعی:
معرفی خود: وقتی نزدیک او می شوید، خود را معرفی کنید.
پرسش مستقیم: مستقیماً با او صحبت کنید و نامش را صدا بزنید.
کمک مؤثر: قبل از کمک، همیشه بپرسید: «آیا نیاز به کمک داری؟» و اگر پاسخ مثبت بود، بپرسید «چطور می توانم کمک کنم؟»
توصیف محیط: در زنگ تفریح یا گردش های علمی، در صورت نیاز، محیط اطراف، افراد و فعالیت ها را برایش توصیف کنید.
۲. فعالیت های گروهی و بازی:
مشارکت دادن: او را در گفتگوها و بازی ها شریک کنید. قوانین بازی را به طور شفاهی توضیح دهید.
صحبت نکردن در حین نوشتن: هنگامی که او در حال تایپ با ماشین پرکینز یا گوش دادن به مطالب از طریق هدفون است، با او صحبت نکنید.
بخش چهارم: نقش کلیدی معلم رابط
1.لینک ارتباطی و پشتیبان حقوق: معلم رابط، نه تنها حلقه وصل، بلکه حامی و تضمین کننده حق تحصیل دانش آموز در محیط عادی است.
2.مشاوره، آموزش و نظارت: کارگاه های آموزشی برگزار می کند، بر اجرای برنامه آموزشی فردی (IEP) نظارت دارد و در بهینه سازی و ایمن سازی محیط فیزیکی (نرده ها، درها و پنجره ها، نور، جایگاه) مشاوره می دهد.
3.حل چالش ها: به صورت مستقیم و خلاقانه برای رفع موانع اقدام می کند.
سخن پایانی
فراگیری یک سفر است، نه یک مقصد؛ این مسیر بر پایه باور به برابری حقوق آموزشی و اجتماعی همه کودکان استوار است. نیت خیر و تمایل به یادگیری، مهم ترین عامل موفقیت در این مسیر است. بیایید با همکاری یکدیگر، محیطی بسازیم که هر دانش آموزی، با هر توانایی، بتواند در کنار همسالان خود رشد کند و درخشان شود.