دیدار نوروزی با دخترک اطلس پوش پامیر بخش چهارم و پایانی

نویسنده: مجید سرایی: روزنامه نگار

شهر دوشنبه که در دوران استیلای شوروی کمونیستی به آن «استالین آباد» می گفتند، پایتخت تاجیکستان است. ظاهراً حدود ۸۰ سال پیش، بافت این شهر روستایی بوده و بازارهای محلی متعددی برپا می شد. به همین علت نام دوشنبه را که روز برپایی بازار بزرگ بود، به این روستا اطلاق کردند. بعدها به علت نقش تجاری مهمی که «دوشنبه» داشت، این روستای به شهر تغییر یافته را بعنوان پایتخت و مرکز تاجیکستان در نظر گرفتند. البته که باید در خصوص صحت این گفته تحقیق شود و علت اصلی نام گذاری این روستای به شهر و سپس پایتخت شدهٔ تاجیکستان معلوم گردد.

یک نکتهٔ جالب دربارهٔ شهر دوشنبه و دیگر شهرهای مهم تاجیکستان، پاکیزگی و طراوتیست که به دنبال رعایت نکات مهم بهداشتی برقرار شده است. در تمام خیابان ها و کوچه های دوشنبه و شهرهایی مثل خجند و پنج کنت، اثری از موتور سیکلت نیست. دوچرخه را به وفور می بینی؛ اما اثری از این وسیلهٔ آلایندهٔ محیط زیست و آزار دهنده به عابران پیاده وجود ندارد.

محیط پایتخت در آستانهٔ نوروز، شادابی عجیبی به خود گرفته؛ آنسان که بر کندن کهن جامه و پوشیدن جامهٔ نو در طبیعت به رأی العین دیده می شود.

در تمام فضاهای سبز و میدان های مهم شهر، مأموران شهرداری را می بینی که آزین بندی اماکن عمومی را که قبلاً انجام شده بود، کنترل می کنند. گروه های موسیقی که قرار است در میادین شهر اجرای برنامه کنند، دستگاه های صوتی خود را مستقر کرده اند و مشغول آزمایش کیفیت صدا هستند. از تمام بلندگوهای پارک ها مثل پارک رودکی که یکی از مهمترین تفرجگاه های پایتخت است، نوای موسیقی شاد تاجیکی به گوش می رسد که در محیط شهر طنین افکنده است. بر سردر پارک رودکی به سیریلیک نام این پارک نوشته شده و در وسط این پارک، مجسمهٔ این شاعر بزرگ قرن سوم و چهارم هجری نصب شده است.

قبلاً گفتم که تاجیکان برای رودکی تا چه اندازه ارزش قائل می شوند. بزرگ ترین و مهمترین خیابان پایتخت که ساختمان ها و اماکن مهم در آن واقع شده اند، مزین به نام رودکیست.

یکی از رسوم نوروزی که در پایتخت و دیگر شهرها به آن اهمیت داده می شود، برگزاری مسابقهٔ مچ اندازیست. در این مسابقه، در گوشه ای از میدان های شهر، پارک ها حتی خیابان رودکی، حریفان با هم مسابقه می دهند و عدهٔ زیادی دور آن ها جمع شده، تشویقشان می کنند. هنگام برگزاری مسابقه و در گوشهٔ دیگر، همراه با موسیقی شاد، عده ای دیگر شادی و پایکوبی می کنند و مردم هم به تماشای این هنر نمایی ها می نشینند.

روز اول فروردین و روز نوروز، رئیس جمهوری یک شهر یا منطقهٔ مهم را بعنوان «نوروزگاه» در نظر می گیرد و با حضور جمع زیادی از شهروندان، با موسیقی و رقص، احیای دوبارهٔ طبیعت و نوروز را جشن می گیرند. معمولاً پایتخت بعنوان نوروزگاه در نظر گرفته می شود؛ اما گاهی هم شهرهای دیگر یا مناطقی مثل منطقهٔ «تورسونزاده» نوروزگاه می شود.

موزهٔ ملی تاجیکستان، یکی از جاذبه های این شهر است که در ۲۰ مارس ۲۰۱۳ با حضور رئیس جمهوری و مردم، افتتاح شد.

اسماعیل سامانی بنیان گذار دودمان سامانیان بود. وی شهر بخارا را به پایتختی برگزید و به زبان و فرهنگ ادبیات فارسی دل بستگی بسیار داشت و رودکی سروده هایی در ستایش از وی دارد. در تاجیکستان اسماعیل سامانی را بنیان گذار تاجیکستان برمی شمارند و بنای یادبود اسماعیل سامانی در دوشنبه، از نمادهای این کشور است. مهم ترین جایزهٔ علمی این کشور نیز به نام اسماعیل سامانی، برابر ۲ هزار دلار آمریکایی است. همچنین بلندترین کوه تاجیکستان که تا پیش از فروپاشی شوروی قله کمونیسم نام داشت، پس از استقلال تاجیکستان به نام وی نام گذاری شده است.

منطقه حصار بعنوان یک جاذبهٔ مهم در اطراف دوشنبه که مهم ترین اثر تاریخی آن “قلعه حصار ” متعلق به قرن 17 میلادی است، همه ساله تعداد زیادی از بازدیدکنندگان و جهانگردان را در آغوش خود فرامی گیرد ازجمله در سال 2011 میلادی 1527 شهروند خارجی از این قلعه و دیگر اماکن تاریخی آن بازدید نمودند و 11 هزار تن از مردم تاجیکستان نیز برای بازدید به این شهرستان آمدند.

قلعه حصار در هفت کیلومتری سمت جنوب شهرک حصار واقع شده که نماد فرهنگ باستانی حدود 3 هزارساله مردم تاجیک و همزمان یکی از بناهای تاریخی آسیای مرکزی محسوب می شود. حصار در طول تاریخ خود نام های گوناگونی داشته است. برخی از این اسامی عبارت بودند از «شومان»، «حصار شومان»، «حصار شادمان» و «حصار»؛ اما امروزه از این شهر تاریخی تنها شهرکی کوچک برجای مانده است که شامل یک دژ مرکزی است که در کنار آن دو مدرسه و یک رباط وجود دارد.

دژ حصار بر روی تپه ای ساخته شده است و مانند ارگ بخارا از ورودی و 2 برج تشکیل شده که بنای دروازهٔ ارگ هنوز پابرجای است. آخرین باری که از این دژ استفاده شد، زمان فرار و عقب نشینی امیر “سید عالم خان ” در برابر ارتش سرخ در سال 1920 میلادی بوده است که در جریان آن قلعه مدتی تحت محاصره بود و سپس کاملاً ویران گردید.

در داخل قلعه، حوض و باغی نیز جای دارد. پله های بزرگ و پیش ایوان ها که از خشت ساخته شده اند به قلعه شکوه خاصی می بخشند؛ ولی به مرور زمان این پله ها تخریب شده و از این قلعه تا کنون تنها دروازه های عظیم دارای پیشطاق باقی مانده است که هر کدام دارای دو مناره ستون دار هستند. این سبک معماری قرون 15-17 بوده و اکثر بناها و قلعه ها و دژهای آسیای مرکزی با این شیوه ساخته شده اند. در اطراف قلعه بازار و کاروانسرا قرار دارد که محل تجمع تجار و خرید و فروش کالای داخلی و خارجی بوده و یکی از بزرگ ترین مراکز بازرگانی و تجاری آن دوره بوده است.

در کنار این قلعه همچنین 2 درخت چنار است که دارای 500-700 سال عمر هستند. اهالی اطراف قلعه حصار مراسم عروسی خود را معمولاً در این محل برگزار می کنند.

کتابخانهٔ ملی هم که در خیابان رودکی واقع شده، بزرگ ترین کتابخانهٔ آسیای میانه محسوب می شود. نکتهٔ جالب توجه برای ما نابیناها، وجود بخش نابینایان در این کتابخانه است. اتفاقاً آن سال، ۳۰ اسفند تمام بخش های کتابخانهٔ ملی تعطیل بود، غیر از بخش نابینایان. در بخش نابینایان کتابخانهٔ ملی تاجیکستان، کتاب های بریل مثل قرآن با ترجمه ای به خط سیریلیک و همچنین کتاب های گویا موجود است. متأسفانه فرصت زیادی برای بررسی کتاب های گویا و بریل نداشتم؛ چون همراه تور بودم و قطعاً صرف کردن زمان مناسب به این کار، حوصلهٔ همسفران را سر می برد.

برگزاری مسابقات بز کشی در روستاها پختن سمنو با آداب مخصوصش، از دیگر آیین های نوروزیست که هر سال در تاجیکستان برگزار می شود.

غذاهای سنتی تاجیکی با خوردنی های شیرینی مانند حلوا و چای آغاز می شود. بعد از این غذاهای شیرین نوبت به سوپ و گوشت می رسد و در نهایت نوبت به سرو شدن پیلاف (پلوی مزه دار شده که می تواند با انواع گوشت، سبزیجات یا میوه های خشک شده سرو شود) می رسد. غذای ملی تاجیکی کابلی پلو kabuli pulao می باشد که مادهٔ اصلی آن برنج است و روی آن را با تکه های شلغم زرد، هویج، گوشت و روغن زیتون می پوشانند.

در تاجیکستان خوردن هر غذایی در نوع خود یک جشن به حساب می آید. هرچند نان در این میان از اهمیت بالایی برخوردار است و مقدس به شمار می رود. به همین دلیل هیچ وقت اجازه ندهید تاجیک ها مچ شما را در حال پرت کردن یا انداختن نان به روی زمین بگیرند! نکتهٔ جالب دیگر این است که آنها نان را در حالت خاصی قرار داده و آن را با دست و به دقت تکه می کنند و در این حین به هیچ وجه از چاقو استفاده نمی کنند.

یک حسرت دربارهٔ سفرم به تاجیکستان در دلم ماند و آن، نداشتن فرصت کافی برای کشف چیزهای زیاد در خصوص زندگی مردم این کشور بود. مثلاً غذاهایی که خوردیم، عموماً در رستوران ها طبخ می شود که قطعاً کیفیت خانگی آن غذاها، قابل قیاس با رستوران ها نیست. به همین علت من نتوانستم به شکلی درخور، از غذاهای تاجیکی لذت ببرم. حال آنکه در مستندهای مختلف راجع به این کشور، تصاویر جذابی از غذاها را نشان می دهند.

متأسفانه سفر با تور این نقص بزرگ را دارد؛ چون باید مطابق با برنامه ریزی مدیران تور سفر کنی و این موضوع با روحیهٔ جستجوگر من منافات دارد. منتها آن سال چاره ای جز سفر با تور نبود. بنا بر این، خیلی چیز ها دربارهٔ تاجیکستان ندیدم و نشنیدم و این امید را دارم که روزی با مجالی مفصل، دوباره به این کشور سفر کنم.

دیدار نوروزی من با دخترک اطلس پوشِ پامیر، کشور زیبای تاجیکستان، در شهر دوشنبه به توقف گاه پایانی اش می رسد. آخرین قسمت این مستند صوتی چهار قسمته را به مدت ۳۸ دقیقه از اینجا دانلود کرده و بشنوید.

منبع: ماهنامه ی مانا.

توسط شرکت پکتوس

پکتوس: به صورت اختصاری، مخفف ( پشتیبانی، کیفیت، تحقیقات و ساخت ) است. شركت دانش بنیان پكتوس، اولين توليد كننده تجهيزات کامپیوتری (سخت افزار و نرم افزار) ويژه نابينايان در تاریخ 22 مرداد سال 1370 توسط جمعي از فارغ التحصيلان دانشگاه صنعتي شريف تأسيس شد و از بدو تأسيس تا کنون که در سال جاری وارد بیست و هشتمین سال فعالیت خود شده است، در زمينه توليد تجهيزات كامپيوتري و الكترونيكي ويژه نابينايان و کمبینایان فعال بوده است. در سال های اخیر، این شرکت علاوه بر فعالیت در زمینه تولید تجهیزات توانبخشی ویژه نابینایان، برنامه هایی را نیز در جهت دسترس پذیر کردن خدمات اجتماعی برای این قشر عملیاتی کرده است. از زمان تأسیس شرکت پکتوس سه سال گذشت تا اولین محصول این شرکت برای نابینایان عرضه شد. اولين كامپيوتر براي نابينايان در ايران در سال 1373 به نام كامپيوتر گوياي اميد ساخته شد. اين كامپيوتر با خروجی صوتی تك حرف خوان فارسی، انگليسي و عربي با هدف تسهيل امر خواندن، نوشتن و تصحيح كتب بريل ساخته شد. از آنجایی که تا آن سال هنوز هیچ یک از افراد با آسیب بینایی تجربه کار کردن مستقل با سیستم های رایانه ای را نداشتند، لزوم آموزش کامپیوتر به آنها بسیار ضروری بود. در همین راستا در سال 1374، اولين دوره آموزش كامپيوتر به نابینایان، در مجتمع خدمات بهزيستي نابينايان کشور رودکی و براي كارشناسان بهزیستی سراسر استان های کشور برگزار شد. پس از برگزاری موفقیت آمیز این دوره ها، کلاس های آموزش کامپیوتر به افراد نابینا و کمبینا نیز در مؤسسه رودکی از سال 1374 آغاز شد و این امر برای سال های متمادی ادامه داشت. از سال 1374 به بعد، پکتوس تولیدات سخت افزاری خود را گسترش داد که از جمله آنها می توان به ارائه دستگاه یادداشت الکترونیکی بریل گویا (اسفندیار) و ارائه چاپگر و ماشین تایپ بریل (فرهاد) در سال 1374 اشاره کرد. نیاز های نابینایان و استفاده آنها از فناوری های نوین آموزشی تنها محدود به استفاده از سیستم های تبدیل متن به گفتار نبود. بررسی شرایط نابینایان در سایر کشور ها نیز نشان می داد نابینایان برای دسترسی بهتر و دقیقتر به متون نیازمند دستگاهی هستند تا پوشش خط رسمی آنها یعنی خط بریل را برایشان فراهم کند. به همین جهت مطالعاتی در زمینه تولید مانیتور بریل در شرکت پکتوس آغاز شد. تا اینکه در نهایت در سال 1376 اولين نسل از مانيتور بريل در ايران به نام دستگاه برجسته‌نگار توليد شد. لذا براي اولين بار در جهان، نابينايان قادر به استفاده الكترونيکی از متون فارسي و عربي به خط بريل شدند. دستگاه برجسته نگار یک با کابل پارالل به کامپیوتر وصل میشد و خروجی بریل را برای کاربران نابینا فراهم می کرد. در کنار تولیدات سخت افزاری برای بهبود کیفیت آموزشی و شغلی نابینایان، همچنان توسعه نرم افزار های مرتبط با این قشر نیز مد نظر شرکت پکتوس بود. از این رو، در سال 1378 نرم افزار تبدیل متن به گفتار نوید که تا این سال به صورت تک حرف خوان بود، قادر به خواندن کلمات شد. در نتیجه خروجي صوتي كلمه خوان جايگزين نمونه حرف خوان شد. در سال 1379 مبدل رایانه شخصی نوید عرضه شد. مبدل نوید کیبورد بریلی بود که با اتصال یک کارت صدای اختصاصی به کامپیوتر و نرم افزار های تبدیل متن به گفتار، زمینه استفاده بهتر نابینایان از کامپیوتر را فراهم می کرد. پس از فراهم کردن تجهیزات کمک آموزشی بریل و گویا برای نابینایان، ساخت دستگاهی برای انتقال مفاهیم تصویری به نابینایان نیز در دستور کار مدیران شرکت پکتوس قرار گرفت. در همین راستا، در سال 1379 سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش یک، تولید شد. نابینایان از طریق سیستم سروش، می توانند سوژه مورد نظر خود را که بر روی کاغذ های مخصوص برجسته شده لمس کرده و از طریق نرم افزار های طراحی شده، اطلاعات سوژه مورد نظر را به دست آورند. هم زمان با پروژه های تحقیقاتی شرکت پکتوس برای توسعه تجهیزات توانبخشی برای نابینایان، در سایر کشور های جهان نیز تولید این تجهیزات سیر صعودی یافته بود. تا پیش از سال 1380، نرم افزارهای DSR (DOS SCREEN READER) و WSR (WINDOWS SCREEN READER) نرم افزارهای screen reader تولیدی این شرکت بودند. اما ارائه نرم افزار جاز و توسعه همه جانبه این صفحه خوان، برنامه نویسان شرکت پکتوس را بر آن داشت تا به فکر فراهم کردن پوشش فارسی برای نرم افزار جاز باشند. از این رو، نام نرم افزار پکجاز بعنوان پوشش فارسی صفحه خوان جاز و مجموعه نوید بعنوان یک مجموعه از نرم افزارهای کاربردی بدون نیاز به صفحه خوان جاز، شامل شش نرم افزار قرآن، دیکشنری، کتابخانه الکترونیک، دفترچه یادداشت، شطرنج و ویرایشگر ارائه گردیدند. در سال 1381 و 1382، نرم افزارهای نويد 4 و پکجاز، مجموعه كاملي از ابزار هاي دسترسي نابينايان به كامپيوتر به زبان فارسی را فراهم کرد. با پیشرفت روز به روز سیستم های رایانه ای و تغییر پورت های کامپیوتری از پارالل به یو اس بی، سبب شد تا نسل دوم برجسته نگار (مانیتور و کیبورد بریل) تولید شود. برجسته نگار 2، نمايشگر لمسي بريل با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذيه، در سال 1384 عرضه شد. در همین سال نیز سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش 2، با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذیه ساخته شد. در اواسط دهه هشتاد، همچنان توسعه نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز و مجموعه نرم افزاری نوید، مورد توجه برنامه نویسان شرکت پکتوس بود. از این رو، مجموعه نويد 5 و پکجاز 8 مبتني بر موتور توليد صوت ماشيني در سال 1386 تولید و روانه بازار شد. چهار سال بعد یعنی در سال 1390، نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز با صدای انسانی مرد و زن ساخته و در اسفند ماه سال 92 عرضه شد.نسخه قابل تکثیر نرم افزار پکجاز در سال 92 توسط سازمان بهزیستی خریداری شد و به صورت رایگان در اختیار نابینایان و کمبینایان قرار گرفت. تا به حال این برنامه سه بار بروز رسانی شده که آخرین آپدیت آن نیز در اسفند ماه سال 94 عرضه شده است. به مرور زمان با افزایش حضور نابینایان در دانشگاه ها و به منظور دسترسی بهتر به منابع مطالعاتی، بهره گیری از فناوری های نوین آموزشی در دستور کار قرار گرفت. از این رو، در سال 1389 دستگاه برجسته نگار 3 با هدف استفاده انفرادی کاربران تولید شد. این نسل از دستگاه های مانیتور و کیبورد بریل، در ابعادی کوچکتر و با وزنی کمتر عرضه شد و قادر به پشتیبانی از 20 کاراکتر بریل است. همچنین در سال 1390، نرم افزار دکلمه (پخش کننده فایل های صوتی و متنی با فرمت دیزی) ارائه گردید. با عرضه نرم افزار دکلمه، ساخت نرم افزاری برای تولید کتب با فرمت دیزی ضروری به نظر میرسید. در همین راستا در سال 1392، نرم افزار تولید کتاب دیزی با نام تک گو، تولید شد. توسعه دستگاه برجسته نگار همواره جزء اهداف شرکت پکتوس محسوب می شود. در سال 1394، برجسته نگار با فناوری ( HID ) با دو قابلیت جدید نصب خودکار درایور ویندوز و امکان تنظیم سطح نقاط بریل (سفت یا نرم کردن نقاط بریل) تولید شد. یکی از اصلی ترین پروژه های شرکت پکتوس، در سال های اخیر، ارائه آخرین نسل از برجسته نگار های هوشمند موجود در بازار جهانی (BRAILLE NOTETAKER) بود. سر انجام این پروژه تحقیقاتی در اسفندماه سال 1396 تبدیل به یک محصول قابل عرضه در بازار شد و هم اکنون در مرحله نهایی بروز رسانی برنامه های خود قرار دارد. برجسته نگار هوشمند همراه یا همان نوت تیکر، دارای سیستم عامل لینوکس بوده و بدون نیاز به اتصال به کامپیوتر، این امکان را به نابینایان میدهد متون خود را با فرمت های رایج ورد به صورت صوتی و بریل بخوانند، به دو زبان فارسی و انگلیسی تایپ کنند، موسیقی ها و کلیه فایل های صوتی خود را بشنوند، به گوشی اندروید خود متصل شوند و بسیاری امکانات دیگر که در این دستگاه گنجانده شده است. از سال 1392، در کنار تولیدات سخت افزاری و نرم افزاری برای نابینایان، دسترس پذیر کردن خدمات مختلف اجتماعی در دستور کار شرکت پکتوس قرار گرفته است. این برنامه ها عمدتاً با همکاری انجمن نابینایان ایران پیگیری می شود. در همین راستا، دسترس پذیر کردن خدمات شعب بانکی برای نابینایان برای اولین بار در ایران در سال 1394 در پست بانک اجرایی شد. با طراحی یک نرم افزار و با کمک گرفتن از دستگاه برجسته نگار، نابینایان می توانند کلیه خدمات بانکی ارائه شده در شعب بانک ها را خود به صورت مستقل انجام دهند. دسترس پذیری موزه ها که یک مورد از آنها در موزه ایران باستان عملیاتی شده، یکی دیگر از مواردی است که شرکت پکتوس در دستور کار خود قرار داده است. این پروژه نیز در حال توسعه است. سامانه فروشگاهی نابینایان، یکی دیگر از خدمات جذاب شرکت پکتوس در زمینه دسترس پذیری خدمات مختلف اجتماعی برای نابینایان است. سامانه فروشگاهی نابینایان که اسفندماه سال 96 برای اولین بار در شعبه بیهقی فروشگاه شهروند عملیاتی شد، این امکان را به نابینایان می دهد تا خود به صورت مستقل از کلیه اقلام موجود در فروشگاه به همراه قیمت آنها مطلع شده و به واسطه طراحی یک نرم افزار که به بانک اطلاعات فروشگاه متصل است، اقلام خود را خریداری کرده و به وسیله مسئول سامانه فروشگاهی نابینایان، آن را از سطح فروشگاه جمعآوری کند. دسترس پذیر کردن سایت های اینترنتی و اپلیکیشن های پر کاربرد اندرویدی نیز از دیگر کار های جاری شرکت پکتوس است که مهمترین آن، دسترس پذیری کامل سایت درگاه ملی خدمات دولت هوشمند به نشانی www.iran.gov.ir است. شرکت پکتوس، با ایجاد یک سایت پویا در زمینه ی نابینایان و فناوری اطلاعات، تلاش دارد مسئولیت های اجتماعی خود را نیز جامع عمل پوشانده و از طریق این وبسایت نیز خدمات بیشتری به معلولان با آسیب بینایی عرضه کند. وبسایت pactos.net که با مدیریت امیر سرمدی از خبرنگاران و روزنامه نگاران نابینا و تعداد محدودی از نابینایان متخصص در زمینه آیتی اداره می شود، در صدد آن است خلأ اطلاعاتی یک وبسایت تخصصی در زمینه آموزش، فناوری و اخبار مرتبط با نابینایان چه در داخل و چه خارج از کشور را پر کند. پوشش اخبار نابینایان در رسانه های جهان، آشنایی با نابینایان برجسته خارج از کشور، پوشش اهم اخبار مربوط به نابینایان با گرداوری و تنظیم از رسانه های داخلی، مجموعه ثابت ترفند که شامل آموزش اپلیکیشن های پر کاربرد برای نابینایان است، معرفی سایت ها و نرم افزار های دسترس پذیر و دکه خبر دنیای موبایل و کامپیوتر که به بررسی خبر های روز حوزه تکنولوژی و فناوری می پردازد، از جمله مهمترین شرح وظایف وبسایت نابینایان شرکت پکتوس است. از شما کاربر گرامی خواهش مندیم، نظرات، انتقادات و پیشنهادات خود را با ما از طریق بخش تماس با ما در میان گذارید. شماره های تماس با شرکت پکتوس: 88810291-292

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 × سه =

لطفا پاسخ عبارت امنیتی را در کادر بنویسید. *