گزارش: مؤسسه ی رودکی در فراز و نشیب چندین ساله

نویسنده: رؤیا بابایی

منبع: بیست و نهمین شماره ی ماهنامه ی نسل مانا

دانلود نسخه ی صوتینوشته

مؤسسۀ نابينايان «رودکی» که شانزده سال پیش در اثر نگاه ناصحیح مدیران بهزیستی به بخش دولتی واگذار شده بود، بعد از سال ها بلاتکلیفی، اخیراً با تلاش تعدادی از فعالان حوزۀ نابينايان دوباره به بدنۀ دولت برگشته، اما همچنان معلق و راکد است .

رؤیای دور و نزدیک

در سال ۱۳۸۷، حدود شانزده سال پیش، تعدادی از مدیران سازمان بهزیستی، مؤسسۀ «رودکی» یعنی مرکز «چاپ و تولید کتاب و نشریات گویا و بریل» را به دلایلی مانند عدم توانایی در ادارۀ این مؤسسه، عدم اشراف به نیازهای نابینایان و به گفتۀ برخی از آگاهان با نیت عرض ارادت به مافوق های  خود برای کاهش هزينه های  بهزیستی و برداشت نادرست از قانون، از بدنۀ دولت جدا و به بخش خصوصی واگذار کردند.

تعداد کارکنان این مؤسسه از شصت نیروی ستاره دار، یعنی نیروهایی که پس از بازنشستگی امکان جذب نیروی جایگزین آنها وجود ندارد، در این سال ها به کمتر از بیست نیرو رسید، تولیداتش بسیار کاهش یافت، کلاس های آموزشی توان بخشی اش تعطیل شد و آسیب اصلی همۀ این عقب گرد ها به جامعۀ نابینایان رسید.

حالا پس از شانزده سال این مؤسسه با پیگیری های چندین سالۀ برخی از نابینایان دوباره به بدنۀ دولت برگشته است و اگر سازمان بهزیستی به قول ها و تعهداتش عمل کند دوباره می تواند در قامت یک مرکز جامع توان بخشی به جامعۀ نابينايان کشور خدمت کند .

اگرچه صفاری فرد، مدیرکل پیشگیری از معلولیت های بهزیستی کشور، اخیراً از اصلاح چارت این مؤسسه و بازگشت کاملش به دولت خبر داده، اما فعال شدن دوبارۀ مؤسسۀ رودکی، هنوز به مانند رؤیایی است که تا اطلاع ثانوی جامۀ تحقق نمی پوشد.

تفسیر اشتباه قانون  برای چند سال بلاتکلیفی

یکی از فعالان حوزۀ نابینایان می گوید: مرکز رودکی یک مرکز توان بخشی و مرجع برای نابینایان است که تا سال ۱۳۸۷ زیر چتر حمایتی دولت فعالیت و به نابینایان خدمت رسانی می کرد، اما در آن سال ها با وجود کش  و  قوس های فراوان و نگرانی نابینایان، این مرکز در راستای اجرای اصل ۴۴ قانون اساسی به بخش خصوصی واگذار شد.

او ادامه می دهد: این اقدام از ابتدا اشتباه و کارشناسی  نشده بود، چون رودکی مرکز سود ده نبود و با کاربری فرهنگی و توان بخشی، محل مراجعۀ افراد با دهک های پایین درآمدی بود و نمی توانست در قالب مراکز تحت شمول اصل ۴۴ قانون اساسی قرار بگیرد؛ با این حال چون معلولان و نابينايان همواره مظلوم و بی یار و یاورند  این تفسیر اشتباه در مورد مؤسسۀ رودکی رخ داد تا مرکز به بخش خصوصی واگذار شود و کارایی خود را از دست بدهد.

خصوصی سازی مرکز رودکی جفای بهزيستی  بود

جعفر حسینی، کارمند بازنشستۀ بهزیستی و از قدیمی ترین مربیان موسیقی نابینایان، در این باره می گوید: در سال ۱۳۸۷ مؤسسۀ  رودکی به مرکز ریحانه، مؤسسۀ خیریۀ نیکوکاری که یکی دو مرکز خیریۀ دیگر هم در زیرمجموعه خود داشت  واگذار شد.

او بیان می کند: انفصال این مؤسسه از بدنۀ دولت و واگذاری آن به بخش خصوصی، اهمال و ظلم بزرگ بهزیستی و جفا به نابینایان بود و سهم اصلی تقصیر آن نیز با سازمان بهزیستی است.

ضربات پی درپی بهزیستی به مرکز نابینایان

به گفتۀ حسینی  پس از واگذاری مؤسسۀ رودکی به مرکز ریحانه سازمان بهزیستی  باید چارت این مرکز را که حالا آن را خصوصی کرده بود اصلاح می کرد، اما این اقدام را انجام نداد و سال ها به همین منوال گذشت .

او ادامه می دهد: اما از حق نگذریم  مرکز ریحانه در شش هفت  سال اولی که مدیریت رودکی را به دست گرفت، بودجۀ خوبی در اختیار مؤسسه گذاشت و تولیدات مؤسسه را افزايش داد .

جعفر حسینی که خود نابینای مطلق و از فعالان همیشگی این عرصه است ادامه می دهد: در سال ۱۳۹۴ مرکز ریحانه ناگهان مؤسسۀ رودکی را به حال خود رها کرد. علت این اتفاق و چرایی به هم خوردن معادلات بین این  مرکز  با بهزيستی ، همچنان مجهول است، اما رودکی در تمام این سال ها بلاتکلیف ماند و بخش مهمی از خدماتی را که می توانست به نابینایان بدهد تعطیل کرد .

او می گوید: اگر ضربۀ اول بهزیستی به این مرکز، خصوصی کردن آن بود، ضربۀ بعدی این بود که وقتی مؤسسۀ ریحانه این مرکز را رها کرد، بهزیستی دنبال برگرداندن  آن از مجاری قانونی نرفت و مؤسسه را تنها گذاشت .

سازمان بهزیستی مقصر است

حسینی تأکید می کند: تقصیر و کم کاری اصلی در واگذاری مؤسسۀ رودکی به بخش خصوصی و بلاتکلیفی و رکود چندین سالۀ آن متوجه سازمان بهزیستی است .

او بیان می کند: این سازمان هم در واگذاری مؤسسه به بخش خصوصی، هم در عدم اصلاح چارت آن هنگام واگذاری، هم در عدم تعیین تکلیف مؤسسه پس از رها شدن مؤسسه از خیریۀ ریحانه صاحب تقصیر است .

مدیران بهزیستی باید با مراجعه به سازمان امور استخدامی چارت مؤسسۀ رودکی را اصلاح می کردند، اما دنبال آن نرفتند. باید آن را به لحاظ قانون استخدام کشوری به دولت برمی گرداندند، اما نکردند و همین شد که مؤسسه از سال ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۲ بلاتکلیف ماند . کارکنان ستاره دار بودند، تولیدات پایین بود و معلوم نبود مرکز خصوصی است یا دولتی.

رودکی همچنان منفعل

حسینی توضيح می دهد: مهم ترین اتفاقی که در مورد مؤسسۀ رودکی افتاده این است که از خصوصی شدن رهایی پیدا کرد و پس از سال ها کش و قوس، پیگیری  مداوم و فشار آوردن  بالاخره به بدنۀ دولت برگشت .

او اضافه می کند: اکنون چارت مؤسسه اصلاح شده است و آن طور که کارشناس امور استخدامی در ۱۵ آبان سال گذشته به ما گفت امکان استخدام هشت نیرو در مرکز وجود خواهد داشت؛ با این  همه هنوز از جذب نیرو خبری نیست و رودکی همچنان از کمبود نیرو رنج می برد .

به گفتۀ حسینی درواقع فقط نگرانی باقی ماندن  پای مؤسسه در بخش خصوصی رفع شده، اما به لحاظ کارکردی هنوز مانند قبل است .

ضرورت فعال شدن مؤسسۀ رودکی

احمدی، یکی دیگر از نابینایان فعال در حوزۀ نابينايان، ابراز می کند: خدمات مجموعۀ رودکی دسترس پذیر برای نابينايان است، محل خوبی برای دور هم جمع شدن نابينايان و آموختن از يکديگر است و استراتژیک بودن موقعیت آن اهمیت آن را دوچندان می کند.

به گفتۀ او این مؤسسه به لحاظ دسترسی در جای عالی شهر قرار دارد و با وجود سه ایستگاه مترو و چند ایستگاه اتوبوس در اطراف مؤسسه، بچه های نابینا از نقاط مختلف شهر به این مرکز دسترسی آسانی دارند، اما در سال های گذشته کلاس های آموزشی و توان بخشی مرکز تعطیل شده، آموزش کامپیوتر، کار با موبایل، بریل، جهت یابی و همۀ موارد مورد نیاز نابينايان از بین رفته است و نابینایان بی پناه و بی مأمن شده اند .

او ادامه می دهد: اکنون در شرایطی که مرکز الغدیر و مؤسسۀ عصای سپید تعطیل شده، مرکز خزانه را هم دارند  می گیرند  و بسیاری از انجمن ها  یا تعطیل شده اند یا فعالیتشان کاهش یافته است، خواستۀ مهم ما برگرداندن مؤسسۀ رودکی و فعال کردن آن به عنوان یک مرکز جامع توان بخشی است تا علاوه بر تولید کتاب سایر نیاز مندی های نابینایان را هم بتواند تأمین کند. احمدی فعال کردن مؤسسه را وظیفۀ خود نابینایان می داند.

او بیان می کند: یکی دیگر از مسائلی که شیوۀ اجرای آن  در دست بررسی است، توزیع کتاب های گویا و خروج روند آن از حالت سنتی است. وبگاه کتاب در حال راه اندازی است و دنبال توسعۀ فعالیت های مرکز رودکی هستیم .

عدم ضرورت در تغییر مدیریت مؤسسه

حسینی تغییر مدیر مؤسسۀ رودکی در شرایط کنونی را منطقی نمی داند و می گوید: او پس از سال ها به کار مؤسسه اشراف و آگاهی کامل دارد و دست کم دو سال طول می کشد تا یک مدیر جدید بتواند الفبای کار مؤسسه را بیاموزد.

او اظهار می کند: مدیر مؤسسه در این سال ها امکانات بسیار کمی در اختیار داشت، به جای هر یک از نیروهایش  که بازنشسته می شدند نمی توانست نیرو بگیرد و همواره کمبود بودجه و نیرو داشت؛ بنابراین طبیعی است که توان و تولیداتش  پایین باشد؛ چراکه  تلاش در چنین شرایطی  کار عبثی بود .

بهزیستی مجبور به همراهی شد

یکی از نابینایان فعال در پیگیری برگرداندن مؤسسۀ رودکی به بخش دولتی می گويد: دو سال پیش به مدیرکل توان بخشی بهزیستی گفتیم این مؤسسه باید به بدنۀ دولت برگردد. او گفت مؤسسه دیگر به بخش خصوصی رفته است و امکان برگشت ندارد و ما نمی توانیم، اما ما تلاش کردیم و شد.

او ادامه می دهد: ما مرتب با رئیس جمهور، کمیسیون اصل ۹۰ مجلس و سازمان امور استخدامی مکاتبه داشتیم . درنهایت این مراجع از بالا به بهزیستی دستور رسیدگی دادند و بهزیستی هم چون دید موضوع جدی است، با برگشت مؤسسه به دولت موافقت کرد.

به گفتۀ او درواقع بهزیستی در برگرداندن مرکز به دولت حاضر به کمک نبود، اما ناچار به همراهی شد.

حالا با برگشتن  مؤسسۀ رودکی به دامان دولت و با اینکه صفاری فرد از بدنۀ سازمان  بهزیستی نوید رفع مشکل چارتی مؤسسه را داده است، باید دید این مؤسسه که اکنون تقریباً تنها مؤسسۀ باقی مانده در حوزۀ نابینایان و تنها امید نابینایان در تولید، انتشار و توسعۀ نیازهای فرهنگی آنهاست، چگونه فعال می شود و آيا بهزیستی در عمل نیز دغدغه ای برای پویایی مؤسسه و تداوم امید در جامعه نابينايان دارد یا خیر؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

10 + دو =

لطفا پاسخ عبارت امنیتی را در کادر بنویسید. *