تجربیات والدین نابینا از ورود به دنیای خردسالان

نویسنده: فاطمه جوادیان: کارشناس نابینایان آموزش و پرورش استثنایی گیلان

نوروز شد و بنفشه از خاک دمید،
بر روی جمیلان چمن نیل کشید.

کس را به سخن نمی گذارد بلبل،
در باغ مگر غنچه به رویش خندید.

“وحشی بافقی”

همراهان عزیز! ضمن تبریک سال نو، آرزو می کنم با مرور رخدادهای سال گذشته احساس رضایت از خود داشته باشید و سال پیش رو، سالی باشد سرشار از تصمیم ها و برنامه های آگاهانه.

در شماره های پیشین، والدین نابینا بخش هایی از تجربیات خود را در امر فرزند پروری در اختیار ما گذاشتند تا در آگاه سازی جامعه نسبت به امور مربوط به نابینایان و نیز انتقال تجارب به خود نابینایان سهیم باشند.  همان طور که می دانید، افرادی که با آنها مصاحبه می کنیم، همگی از افراد نابینا هستند. بعضی از آنها با فرد بینا و برخی دیگر با فرد نابینا ازدواج کرده اند. دو تن از فرزندان مورد بحث در این شماره نیز نابینا هستند.

ما نیز قدردان دوستانمان هستیم که این گونه با سعه صدر پذیرای ما هستند و با هدف آگاه سازی هم نوعانشان تجربیات خود را در اختیار ما می گذارند.

در این شماره به افزایش توانایی های کودکان در دوره پیش از دبستان پرداخته ایم. از جمله: ارتباط با هم سالان، شناخت طبیعت، بازی ها و داستان ها.

همراه می شویم با پدران و مادرانی که با قدرت تفکر و تدبیر محدودیت هایی را که نابینایی برایشان ایجاد کرده است، کنار زده اند.

محمد سیزده سال است که با همسر بینایش زندگی می کند. او در گذشته دیدن را تجربه کرده است بنابرین، به راحتی قادر بود با دخترش در مورد نور ماه و خورشید و چشمک زدن ستاره ها صحبت کند. او می گوید: « من نمی توانم رانندگی کنم و همچنین قادر نیستم بسیاری از بازی ها را با او انجام دهم؛ همواره سعی کرده ام متناسب با سنش شرایط را برایش توضیح دهم. تلاش کرده ام تا با ثبت نام او در کلاس های ورزشی و هنری بخشی از این خلأ  را جبران کنم. به تازگی با هم یک بازی اختراع کرده ایم که نامش را غول بازی گذاشته ایم. در این بازی من روی مبل می نشینم و او با سر و صدا از زاویه های مختلف به من حمله می کند و من باید بتوانم از خودم دفاع کنم. سر و صدایی که او ایجاد می کند سبب می شود به راحتی جهت حمله را تشخیص دهم. »

علی برایمان از ماکت های پلاستیکی حیوانات می گوید. او که در نخستین شماره با ما همراه شده بود، برایمان می گوید که تعدادی حیوان پلاستیکی خریداری کرده اند؛ او نام های شان را به خاطر سپرده تا زمان بازی بتواند به دخترش نام آنها را یاد بدهد.

پروانه که از شماره قبل با ما همراه شده است، با ما از ترفندهایش سخن می گوید. « حالا که سال ها از دوران کودکی فرزندانم می گذرد، می خواهم از ارتباطم با نوه ام برایتان بگویم. ارتباطی که حاصل سال ها تجربه است. نوه ام  ویژگی رنگ ها را از مادرش یاد گرفته است. وقتی رنگ آبی را از من می خواهد با مهربانی و لبخند از او می خواهم خودش رنگ آبی را به من نشان دهد. زمانی که پسرهایم کوچک بودند، روی هر یک از مدادهای رنگی نشانه ای گذاشته بودیم تا رنگش را به خاطر بسپریم. وقتی نوه ام می خواهد من نقاشی اش را ببینم، دستم را به طرفش می برم و از او می خواهم جزئیات نقاشی اش را به من نشان بدهد. او وقتی که این جزئیات را به من توضیح می دهد، متوجه اشتباهات احتمالی اش می شود. البته من هم با دقت به توضیحاتش گوش می کنم و اگر بخشی از نقاشی را بازگو نکند، مثلاً دست آدمک را به من نشان ندهد، به او می گویم که دستش را نشان ندادی. ممکن است اصلاً دست را نقاشی نکرده باشد و به این ترتیب به اشتباهش پی می برد. »

از او می پرسم در آشنایی فرزندانش با حیوانات و سایر پدیده های طبیعی چه نقشی داشته است. می گوید: « وقتی ما به تماشای فیلم های مستند می نشستیم، بچه ها هم با ما همراه می شدند و در همان جا با تصاویر مربوط به حیوانات و سایر پدیده های طبیعی آشنا می شدند. توضیحات گوینده فیلم هم به ما کمک می کرد تا بدانیم هم اکنون تلوزیون در حال نشان دادن چه منظره ای است. » او در پایان توصیه می کند که مادران نابینا حتماً فرزندشان را به مهد کودک بفرستند و ضمن بهره گیری از تجربیات دیگران همیشه به دنبال راه کار مناسبی برای برقراری ارتباط با آنها باشند.

این بار به سراغ خانواده ای می رویم که علاوه بر والدین، فرزند آنها نیز دارای آسیب بینایی است.

سهیلا بیست و چهار سال است که با همسرش ازدواج کرده و هم اکنون فرزندشان در یکی از دانش گاه های سراسری کشور مشغول به تحصیل است.

آن ها برای امور مربوط به فرزندشان تمهیداتی را اندیشیده بودند. وقتی در مورد ارتباط با هم سالان از او می پرسم، می گوید: « برای ما بسیار مهم بود که فرزندمان با هم سالان خود در ارتباط باشد. ازین رو، او را در مهد کودک ثبت نام کردیم. در آنجا یک مربی را به فرزند ما اختصاص داده بودند که همین موضوع سبب جدایی او از سایر دوستانش می شد. این بود که او را در مهد کودک دیگری ثبت نام کردیم که ارتباط با هم سالان را برایش مقدور می کرد. گاهی وقت ها دوستانش به خانه ما می آمدند و با اسباب بازی هایش بازی می کردند؛ به طوری که گاهی اوقات او را کنار می گذاشتند. با نظارت مستقیم، تلاش کردیم این ماجرا دیگر تکرار نشود که او را آزرده کند. »

از او می خواهم برایمان بگوید که چگونه فرزندش را برای حضور در فضاهایی بزرگتر از خانواده مثل مدرسه آماده کرده است. پاسخ می دهد: « من از همان ابتدا با دخترم بسیار حرف می زدم؛ برایش شعر و آواز می خواندم. به این ترتیب، او خیلی زود شروع به حرف زدن کرد. ما شمردن و سایر مهارت های زندگی متناسب با سن و سالش را به او یاد دادیم. او اسامی پایتخت کشورها و مراکز استان ها را پیش از دبستان از پدرش یاد گرفت. گاهی وقتها در اسباب بازی هایش ابزار مربوط به استفاده افراد بینا هم وجود داشت که من کاربرد آنها را برایش توضیح می دادم. برایش کارتون هایی را انتخاب می کردم که کلام داشته باشند. خوش بختانه او به برنامه مدرسه موش ها علاقه مند بود. به همین ترتیب او به راحتی حضور در مدرسه را نیز پذیرفت. »

پرستو یکی دیگر از افرادی است که در این شماره با او گفت و گو کردیم. همسرش نابیناست و آنها پنج سال و نیم است که ازدواج کرده اند. فرزند آنها نیز نابینا است.

پرستو ما را با خود به دنیای شعر و موسیقی و قصه می برد. از خرید انواع اسباب بازی چوبی و پیچ و مهره می گوید. از بودن و شنیدن و گفتن و آواز خواندن.

او در بخشی از صحبت هایش می گوید: « ما تلاش کردیم اسباب بازی های مناسبی را برایش خریداری کنیم. اسباب بازی هایی که حرکات درشت و حرکات ریز دست هایش را تقویت کند. در انتخاب مجموعه های داستانی و شعر و موسیقی بسیار دقیق عمل کردیم تا از محتوای آموزنده و ریتم صحیح برخوردار باشند. بعضی وقتها دلمان می خواهد فرزندمان همان گونه که ما می خواهیم رفتار کند اما او راه خود را در پیش می گیرد. به این نتیجه رسیده ام که گاهی باید بنشینیم و به فرزندمان گوش دهیم. در این صورت قادر خواهیم بود رفتارهایش را حدس بزنیم و خود را تطبیق دهیم. » در بخش دیگری از صحبت هایش می گوید: ما به این نتیجه رسیده ایم که فرزندمان برای تحرک به فضایی بزرگ تر و امن احتیاج دارد. بنابرین، گاهی وقت ها به اتفاق پرستارش او را به محوطه پارکینگ می بریم تا لمس ماشین ها، دیوارها و درها را نیز به تجربه زیسته خود بیفزاید. پسرم درک خوبی از ریتم موسیقی دارد. ما با هم آواز می خوانیم. برایش قصه می گوییم و گاهی من از روی کتاب بریل قصه می خوانم. او می آید و کتاب مرا لمس می کند و این گونه با نقش نقطه ها در زندگی ما آشنا می شود. »

کافیست با نگاهی ژرف و عمیق به تجربیات دوستانمان توجه کنیم. وجه اشتراک این والدین مسئولیت پذیری و قدرت خلاقیت آنهاست.   این والدین ضمن پذیرفتن شرایط و ویژگی های خود و همسرشان، تصمیم به بچه دار شدن گرفته اند. هر یک از آنها به عنوان عضوی از جامعه، تلاش می کند تا فرزندش برای خود، خانواده و جامعه بشری فردی مفید باشد.

امیدوارم این تجربیات برای شما خوانندگان عزیز در هر شرایطی که هستید، مورد استفاده قرار گیرد.

روزهایتان پر از شوق زندگی

منبع: ماهنامه ی مانا.

توسط شرکت پکتوس

پکتوس: به صورت اختصاری، مخفف ( پشتیبانی، کیفیت، تحقیقات و ساخت ) است. شركت دانش بنیان پكتوس، اولين توليد كننده تجهيزات کامپیوتری (سخت افزار و نرم افزار) ويژه نابينايان در تاریخ 22 مرداد سال 1370 توسط جمعي از فارغ التحصيلان دانشگاه صنعتي شريف تأسيس شد و از بدو تأسيس تا کنون که در سال جاری وارد بیست و هشتمین سال فعالیت خود شده است، در زمينه توليد تجهيزات كامپيوتري و الكترونيكي ويژه نابينايان و کمبینایان فعال بوده است. در سال های اخیر، این شرکت علاوه بر فعالیت در زمینه تولید تجهیزات توانبخشی ویژه نابینایان، برنامه هایی را نیز در جهت دسترس پذیر کردن خدمات اجتماعی برای این قشر عملیاتی کرده است. از زمان تأسیس شرکت پکتوس سه سال گذشت تا اولین محصول این شرکت برای نابینایان عرضه شد. اولين كامپيوتر براي نابينايان در ايران در سال 1373 به نام كامپيوتر گوياي اميد ساخته شد. اين كامپيوتر با خروجی صوتی تك حرف خوان فارسی، انگليسي و عربي با هدف تسهيل امر خواندن، نوشتن و تصحيح كتب بريل ساخته شد. از آنجایی که تا آن سال هنوز هیچ یک از افراد با آسیب بینایی تجربه کار کردن مستقل با سیستم های رایانه ای را نداشتند، لزوم آموزش کامپیوتر به آنها بسیار ضروری بود. در همین راستا در سال 1374، اولين دوره آموزش كامپيوتر به نابینایان، در مجتمع خدمات بهزيستي نابينايان کشور رودکی و براي كارشناسان بهزیستی سراسر استان های کشور برگزار شد. پس از برگزاری موفقیت آمیز این دوره ها، کلاس های آموزش کامپیوتر به افراد نابینا و کمبینا نیز در مؤسسه رودکی از سال 1374 آغاز شد و این امر برای سال های متمادی ادامه داشت. از سال 1374 به بعد، پکتوس تولیدات سخت افزاری خود را گسترش داد که از جمله آنها می توان به ارائه دستگاه یادداشت الکترونیکی بریل گویا (اسفندیار) و ارائه چاپگر و ماشین تایپ بریل (فرهاد) در سال 1374 اشاره کرد. نیاز های نابینایان و استفاده آنها از فناوری های نوین آموزشی تنها محدود به استفاده از سیستم های تبدیل متن به گفتار نبود. بررسی شرایط نابینایان در سایر کشور ها نیز نشان می داد نابینایان برای دسترسی بهتر و دقیقتر به متون نیازمند دستگاهی هستند تا پوشش خط رسمی آنها یعنی خط بریل را برایشان فراهم کند. به همین جهت مطالعاتی در زمینه تولید مانیتور بریل در شرکت پکتوس آغاز شد. تا اینکه در نهایت در سال 1376 اولين نسل از مانيتور بريل در ايران به نام دستگاه برجسته‌نگار توليد شد. لذا براي اولين بار در جهان، نابينايان قادر به استفاده الكترونيکی از متون فارسي و عربي به خط بريل شدند. دستگاه برجسته نگار یک با کابل پارالل به کامپیوتر وصل میشد و خروجی بریل را برای کاربران نابینا فراهم می کرد. در کنار تولیدات سخت افزاری برای بهبود کیفیت آموزشی و شغلی نابینایان، همچنان توسعه نرم افزار های مرتبط با این قشر نیز مد نظر شرکت پکتوس بود. از این رو، در سال 1378 نرم افزار تبدیل متن به گفتار نوید که تا این سال به صورت تک حرف خوان بود، قادر به خواندن کلمات شد. در نتیجه خروجي صوتي كلمه خوان جايگزين نمونه حرف خوان شد. در سال 1379 مبدل رایانه شخصی نوید عرضه شد. مبدل نوید کیبورد بریلی بود که با اتصال یک کارت صدای اختصاصی به کامپیوتر و نرم افزار های تبدیل متن به گفتار، زمینه استفاده بهتر نابینایان از کامپیوتر را فراهم می کرد. پس از فراهم کردن تجهیزات کمک آموزشی بریل و گویا برای نابینایان، ساخت دستگاهی برای انتقال مفاهیم تصویری به نابینایان نیز در دستور کار مدیران شرکت پکتوس قرار گرفت. در همین راستا، در سال 1379 سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش یک، تولید شد. نابینایان از طریق سیستم سروش، می توانند سوژه مورد نظر خود را که بر روی کاغذ های مخصوص برجسته شده لمس کرده و از طریق نرم افزار های طراحی شده، اطلاعات سوژه مورد نظر را به دست آورند. هم زمان با پروژه های تحقیقاتی شرکت پکتوس برای توسعه تجهیزات توانبخشی برای نابینایان، در سایر کشور های جهان نیز تولید این تجهیزات سیر صعودی یافته بود. تا پیش از سال 1380، نرم افزارهای DSR (DOS SCREEN READER) و WSR (WINDOWS SCREEN READER) نرم افزارهای screen reader تولیدی این شرکت بودند. اما ارائه نرم افزار جاز و توسعه همه جانبه این صفحه خوان، برنامه نویسان شرکت پکتوس را بر آن داشت تا به فکر فراهم کردن پوشش فارسی برای نرم افزار جاز باشند. از این رو، نام نرم افزار پکجاز بعنوان پوشش فارسی صفحه خوان جاز و مجموعه نوید بعنوان یک مجموعه از نرم افزارهای کاربردی بدون نیاز به صفحه خوان جاز، شامل شش نرم افزار قرآن، دیکشنری، کتابخانه الکترونیک، دفترچه یادداشت، شطرنج و ویرایشگر ارائه گردیدند. در سال 1381 و 1382، نرم افزارهای نويد 4 و پکجاز، مجموعه كاملي از ابزار هاي دسترسي نابينايان به كامپيوتر به زبان فارسی را فراهم کرد. با پیشرفت روز به روز سیستم های رایانه ای و تغییر پورت های کامپیوتری از پارالل به یو اس بی، سبب شد تا نسل دوم برجسته نگار (مانیتور و کیبورد بریل) تولید شود. برجسته نگار 2، نمايشگر لمسي بريل با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذيه، در سال 1384 عرضه شد. در همین سال نیز سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش 2، با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذیه ساخته شد. در اواسط دهه هشتاد، همچنان توسعه نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز و مجموعه نرم افزاری نوید، مورد توجه برنامه نویسان شرکت پکتوس بود. از این رو، مجموعه نويد 5 و پکجاز 8 مبتني بر موتور توليد صوت ماشيني در سال 1386 تولید و روانه بازار شد. چهار سال بعد یعنی در سال 1390، نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز با صدای انسانی مرد و زن ساخته و در اسفند ماه سال 92 عرضه شد.نسخه قابل تکثیر نرم افزار پکجاز در سال 92 توسط سازمان بهزیستی خریداری شد و به صورت رایگان در اختیار نابینایان و کمبینایان قرار گرفت. تا به حال این برنامه سه بار بروز رسانی شده که آخرین آپدیت آن نیز در اسفند ماه سال 94 عرضه شده است. به مرور زمان با افزایش حضور نابینایان در دانشگاه ها و به منظور دسترسی بهتر به منابع مطالعاتی، بهره گیری از فناوری های نوین آموزشی در دستور کار قرار گرفت. از این رو، در سال 1389 دستگاه برجسته نگار 3 با هدف استفاده انفرادی کاربران تولید شد. این نسل از دستگاه های مانیتور و کیبورد بریل، در ابعادی کوچکتر و با وزنی کمتر عرضه شد و قادر به پشتیبانی از 20 کاراکتر بریل است. همچنین در سال 1390، نرم افزار دکلمه (پخش کننده فایل های صوتی و متنی با فرمت دیزی) ارائه گردید. با عرضه نرم افزار دکلمه، ساخت نرم افزاری برای تولید کتب با فرمت دیزی ضروری به نظر میرسید. در همین راستا در سال 1392، نرم افزار تولید کتاب دیزی با نام تک گو، تولید شد. توسعه دستگاه برجسته نگار همواره جزء اهداف شرکت پکتوس محسوب می شود. در سال 1394، برجسته نگار با فناوری ( HID ) با دو قابلیت جدید نصب خودکار درایور ویندوز و امکان تنظیم سطح نقاط بریل (سفت یا نرم کردن نقاط بریل) تولید شد. یکی از اصلی ترین پروژه های شرکت پکتوس، در سال های اخیر، ارائه آخرین نسل از برجسته نگار های هوشمند موجود در بازار جهانی (BRAILLE NOTETAKER) بود. سر انجام این پروژه تحقیقاتی در اسفندماه سال 1396 تبدیل به یک محصول قابل عرضه در بازار شد و هم اکنون در مرحله نهایی بروز رسانی برنامه های خود قرار دارد. برجسته نگار هوشمند همراه یا همان نوت تیکر، دارای سیستم عامل لینوکس بوده و بدون نیاز به اتصال به کامپیوتر، این امکان را به نابینایان میدهد متون خود را با فرمت های رایج ورد به صورت صوتی و بریل بخوانند، به دو زبان فارسی و انگلیسی تایپ کنند، موسیقی ها و کلیه فایل های صوتی خود را بشنوند، به گوشی اندروید خود متصل شوند و بسیاری امکانات دیگر که در این دستگاه گنجانده شده است. از سال 1392، در کنار تولیدات سخت افزاری و نرم افزاری برای نابینایان، دسترس پذیر کردن خدمات مختلف اجتماعی در دستور کار شرکت پکتوس قرار گرفته است. این برنامه ها عمدتاً با همکاری انجمن نابینایان ایران پیگیری می شود. در همین راستا، دسترس پذیر کردن خدمات شعب بانکی برای نابینایان برای اولین بار در ایران در سال 1394 در پست بانک اجرایی شد. با طراحی یک نرم افزار و با کمک گرفتن از دستگاه برجسته نگار، نابینایان می توانند کلیه خدمات بانکی ارائه شده در شعب بانک ها را خود به صورت مستقل انجام دهند. دسترس پذیری موزه ها که یک مورد از آنها در موزه ایران باستان عملیاتی شده، یکی دیگر از مواردی است که شرکت پکتوس در دستور کار خود قرار داده است. این پروژه نیز در حال توسعه است. سامانه فروشگاهی نابینایان، یکی دیگر از خدمات جذاب شرکت پکتوس در زمینه دسترس پذیری خدمات مختلف اجتماعی برای نابینایان است. سامانه فروشگاهی نابینایان که اسفندماه سال 96 برای اولین بار در شعبه بیهقی فروشگاه شهروند عملیاتی شد، این امکان را به نابینایان می دهد تا خود به صورت مستقل از کلیه اقلام موجود در فروشگاه به همراه قیمت آنها مطلع شده و به واسطه طراحی یک نرم افزار که به بانک اطلاعات فروشگاه متصل است، اقلام خود را خریداری کرده و به وسیله مسئول سامانه فروشگاهی نابینایان، آن را از سطح فروشگاه جمعآوری کند. دسترس پذیر کردن سایت های اینترنتی و اپلیکیشن های پر کاربرد اندرویدی نیز از دیگر کار های جاری شرکت پکتوس است که مهمترین آن، دسترس پذیری کامل سایت درگاه ملی خدمات دولت هوشمند به نشانی www.iran.gov.ir است. شرکت پکتوس، با ایجاد یک سایت پویا در زمینه ی نابینایان و فناوری اطلاعات، تلاش دارد مسئولیت های اجتماعی خود را نیز جامع عمل پوشانده و از طریق این وبسایت نیز خدمات بیشتری به معلولان با آسیب بینایی عرضه کند. وبسایت pactos.net که با مدیریت امیر سرمدی از خبرنگاران و روزنامه نگاران نابینا و تعداد محدودی از نابینایان متخصص در زمینه آیتی اداره می شود، در صدد آن است خلأ اطلاعاتی یک وبسایت تخصصی در زمینه آموزش، فناوری و اخبار مرتبط با نابینایان چه در داخل و چه خارج از کشور را پر کند. پوشش اخبار نابینایان در رسانه های جهان، آشنایی با نابینایان برجسته خارج از کشور، پوشش اهم اخبار مربوط به نابینایان با گرداوری و تنظیم از رسانه های داخلی، مجموعه ثابت ترفند که شامل آموزش اپلیکیشن های پر کاربرد برای نابینایان است، معرفی سایت ها و نرم افزار های دسترس پذیر و دکه خبر دنیای موبایل و کامپیوتر که به بررسی خبر های روز حوزه تکنولوژی و فناوری می پردازد، از جمله مهمترین شرح وظایف وبسایت نابینایان شرکت پکتوس است. از شما کاربر گرامی خواهش مندیم، نظرات، انتقادات و پیشنهادات خود را با ما از طریق بخش تماس با ما در میان گذارید. شماره های تماس با شرکت پکتوس: 88810291-292

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج × 2 =

لطفا پاسخ عبارت امنیتی را در کادر بنویسید. *