ترفند: پنج ترفند جالب در کار با NVDA

پیش از پرداختن به این ترفند پر کاربرد، این نوید را به همراهان خود می دهیم که شرکت پکتوس هم زمان با اولین سالگرد افتتاح وبسایت ویژه نابینایان خود که یک پایگاه تخصصی در حوزه نابینایان و فناوری اطلاعات است، قصد دارد یک کتابچه آموزشی بسیار ارزشمند  که نمونه ی آن تا به حال در هیچ یک از سایت های ویژه نابینایان وجود نداشته است را تولید کند.
محتوای آموزشی مورد نظر برای این کتابچه، به یکی از نابینایان کاربلد در حوزه آیتی سفارش داده شده و ضبط این مجموعه شروع شده است.
انشا الله از تاریخ شنبه ۳۱ تیر لغایت چهارشنبه چهارم مرداد ماه، بخش های مختلف این کتابچه آموزشی در همین پایگاه منتشر خواهد شد.
منتظر پست های ویژه ی ما هم زمان با اولین سالگرد افتتاح این پایگاه باشید.

توجه شما را به خواندن این ترفند جالب جلب می کنیم.

حالا که صفحه خوان NVDA تا این اندازه در میان کاربران نابینا و کم بینای رایانه محبوب شده بد نیست علاقمندان و کاربران این صفحه خوان هم کارزاری را آغاز کنند که ترفند‌ها و نکاتی را که از این برنامه می‌دانند با یکدیگر به اشتراک بگذارند تا آنهایی هم که در استفاده از این صفحه‌خوان دچار تردید هستند ترغیب شوند تا تجربه‌ی کار با این صفحه‌خوان را هم به دست آورند. در همین راستا و در اولین قدم پنج ترفندی را که به نظرمان دانستنش برای هر کاربر NVDA ضروری است را با شما به اشتراک گذاشته‌ایم. با ذکر این نکته که این ترفند‌ها بر اساس نسخه‌ی ۲۰۱۷.۲ و منو انگلیسی توضیح داده شده‌اند.

 

فعال و غیر فعال کردنِ Screen Layout

 

منظور از اصطلاح Screen layout در واقع نوع چینش گزینه‌ها در صفحات اینترنتی و به طور کلی HTML است. یکی از مشکلاتی که کاربرانی که از JAWS به NVDA کوچ کرده‌اند مطرح می‌کنند این است که وقتی از JAWS استفاده می‌کردند، صفحه‌های اینترنتی به گونه‌ای در اختیارشان بود که هر لینک، سر‌نوشتار، دکمه یا کادر ویرایش، به شکل مستقل و در یک خط توسط صفحه‌خوان شناسایی می‌شد؛ در حالی که در NVDA خیلی وقت‌ها پیش می‌آید که به جای یک لینک، چند لینک در یک خط وجود داشته باشد. ماجرا از این قرار است که در NVDA، به طور پیشفرض این شیوه در نظر گرفته شده که لینک‌ها و کلاً همه‌ی عناصر تشکیل دهنده‌ی صفحات HTML، درست به همان ترتیبی که برای کاربران  بینا در صفحه نشان داده می‌شوند، خوانده شوند. به این معنی که مثلاً اگر چهار لینک در یک خط و در امتداد هم در صفحه نشان داده می‌شود، در زمان خوانده شدن توسط صفحه‌خوان هم در یک خط و پشت سر هم خوانده شوند. این مسأله خیلی وقت‌ها دست و پا گیر می‌شود. اگر فکر می‌کنید با حالت قدیمی یعنی همان حالتی که تمام عناصر صفحه به شکل عمودی خوانده می‌شد راحت‌تر هستید، می‌توانید Screen Layout را Disable یا غیر فعال کنید. برای این کار کافی است کلید‌های Insert + v را فشار دهید. با فشردن دوباره‌ی این کلید‌ها، Screen Layout دوباره فعال خواهد شد.

 

هشدار روشن یا خاموش شدن Brows mode و Focus mode

 

یکی از امکانات جالب توجه در NVDA که البته در JAWS هم به شکل دیگری آن را تجربه کرده‌ایم، امکان فعال یا غیر فعال کردنِ Brows mode و Focus mode است. ابزاری که چه در صفحات HTML و چه در Word، بسیار کاربرد دارد. در حالت پیش‌فرض اینطور در نظر گرفته شده که به محض فشردن کلید‌های Insert + space برای فعال یا غیر فعال کردنِ این دو حالت، با صدا‌های خاصی رخ دادن هر یک از این اتفاقات به شما گزارش داده می‌شود. ممکن است شرایطی پیش بیاید که مجبور باشید این حالت را تغییر دهید و ترجیح دهید به جای اعلام از طریق هشدار صوتی، کلمات brows mode یا focus mode برایتان خوانده شود. مثلاً در جای خیلی شلوغ و پر سر و صدا، شنیدن هشدار‌های صوتی دشوار خواهد بود. یا برعکس، وقتی که هدفون در گوش دارید، چنین هشدار‌هایی ممکن است گوش شما را آزار دهد. برای غیر فعال کردن هشدار صوتی و تنظیم NVDA به گونه‌ای که اعلام از طریق کلمات صورت گیرد باید ابتدا وارد منو NVDA و قسمت preferences شده و گزینه‌ی Brows mode را انتخاب کنید و سپس با زدن کلید Tab گزینه‌ی Audio indication of brows and focus mode را پیدا کرده و uncheck کنید.

 

تغییر صدا‌های هشدار در NVDA

 

اگر احساس می‌کنید صدا‌های هشدار در NVDA را دوست ندارید، به راحتی می‌توانید آنها را عوض کنید. load یا unload شدنِ صفحه‌خوان، خطای املایی، Brows mode و Focus mode همه از اتفاقاتی هستند که NVDA برای هر یک، هشداری صوتی اختصاص داده است. برای تغییر این هشدار‌ها و جایگزین کردنِ صدا‌های مطلوب این مراحل را انجام دهید:

  • به مسیر C:\program files x86\nvda\waves در سیستم‌های ۶۴ بیتی و C:\program files\nvda\waves در ویندوز‌های ۳۲ بیتی بروید.
  • اسم فایلی را که می‌خواهید با فایل دیگری جایگزین کنید پیدا کرده و املای آن را به شکل کامل و دقیق به خاطر بسپارید. در نظر داشته باشید که فایل‌ها پسوند WAV دارند.
  • به سراغ فایلی که می‌خواهید به جای فایلِ پیشفرضِ NVDA پخش شود بروید و اگر پسوندش wav نیست از یک نرم‌افزار مبدل کمک بگیرید تا آن را به wav تبدیل کنید. بعد از این کار، آن را به همان نامی که فایلِ پیشفرضِ NVDA داشت Rename کنید.
  • فایلی را که ساخته‌اید Copy کرده و در مسیری که در بالا گفته شد paste کنید. دقت کنید که در زمان Paste به سؤال مربوط به جایگزینی، با دکمه‌ی Replace پاسخ دهید و نه Skip.
  • Nvda را یک بار بسته و سپس باز کنید. مشاهده خواهید کرد که صدا‌های دلخواهتان به عنوان صدا‌های هشدار، اجرا خواهد شد.

 

اختصاص Hotkey برای خوانده شدن جزئیات document formatting

 

اگر تا به حال کلید‌های insert + CTRL + d را فشرده و سری به قسمت Document formatting زده باشید حتماً مشاهده کرده‌اید که تعداد زیادی checkbox ردیف شده که می‌توانید با Check یا uncheck کردنِ هر کدامشان، برای NVDA مشخص کنید که تغییر در آن حوزه، گزارش داده شود یا نه. مثلاً اگر شما نیاز داشته باشید که در زمان خواندن یک متن، از تغییر اندازه‌ی قلم در هر بخش از متن مطلع شوید، کافی است گزینه‌ی Funt sice را تیک بزنید تا تغییر در اندازه‌ی قلم برایتان گزارش داده شود. اما وقت‌هایی هم هست که شما نمی‌خواهید تنظیمی را که اعمال می‌کنید، به عنوان یک تنظیم طولانی مدت در NVDA داشته باشید. می‌خواهید موقتاً بخشی از جزئیات برایتان خوانده شود یا برعکس، NVDA چیزی را برایتان گزارش ندهد. شما می‌توانید برای فعال یا غیر فعال کردنِ خوانده شدنِ هر یک از این جزئیات، یک Hotkey در NVDA بسازید. مثالی جالب در این زمینه وقتی است که شما چیزی را در ویکیپدیا جستجو کرده‌اید و مشغولِ خواندن مقاله‌ی مربوطه هستید. حتماً دیده‌اید که اگر در مقاله‌ای که می‌خوانید کلمه‌ای وجود داشته باشد که خودِ آن کلمه یک مدخل جدا در ویکیپدیا داشته باشد، آن کلمه به شکل یک لینک در متن شما نمایش داده خواهد شد. تعداد این لینک‌ها در برخی مقالات گاه آنقدر زیاد می‌شود که خواندن متن را دشوار می‌کند. حالا می‌خواهیم به عنوان مثالی برای امکانی که در بالا توضیح دادیم، کلیدی را در nvda طراحی کنیم که به محض فشردنِ آن، صفحه‌خوان دیگر قرار گرفتنمان بر روی یک لینک را به ما گزارش ندهد و فقط متن را برایمان بخواند.

برای این کار، ابتدا باید کلید‌های Insert + n را فشار دهیم تا وارد منو NVDA شویم. سپس در قسمت Preferences وارد تنظیمات مربوط به Input Gestures شده و حرف d را فشار می‌دهیم تا بر روی شاخه‌ی Document formatting قرار بگیریم. شاخه را با جهتنمای راست باز می‌کنیم و برای کاری که می‌خواهیم انجام دهیم، جهتنمای پاییر را می‌زنیم تا گزینه‌ی Toggles on and off the reporting of links را پیدا کنیم. حالا باید برای این عمل یک Hotkey اختصاص دهیم. منطقاً برای چنین کاری کلید‌های insert + ctrl + shift + l یا k می‌تواند مناسب باشد. پس، Alt + A را برای Add کردنِ یک Hotkey فشار می‌دهیم. از ما خواسته می‌شود که یک Gesture ارائه کنیم اما ما به جای یک Gesture یک Hotkey که همان insert + ctrl + shift + l باشد فشار می‌دهیم. بلافاصله بعد از این اتفاق، یک context menu باز می‌شود که از ما می‌خواهد مشخص کنیم کلیدی که فشار داده‌ایم در حالت laptop, desktop یا هر دو قابل دسترس خواهد بود. بهتر است گزینه‌ی «هر دو» را انتخاب کنیم. مگر این که بخواهیم برای حالت laptop گزینه‌ی دیگری اختصاص دهیم. در آخر هم با انتخاب OK به کارمان پایان می‌دهیم. حالا هر وقت که لازم داشته باشیم در یک صفحه‌ی اینترنتی متنی بخوانیم و قرار نیست کاری به لینک‌های آن صفحه داشته باشیم و وسط متنی که می‌خوانیم، پر است از لینک‌های مختلف، hotkey را فشار می‌دهیم و با خیال راحت متنمان را می‌خوانیم. شما می‌توانید برای هر کدام از گزینه‌های دیگرِ این بخش هم به دلخواه و بر حسب نیاز، hotkey بسازید.

یافتن صدا‌های جایگزین برای Espeak

 

کسانی که تازه با NVDA آشنا می‌شوند اصولاً در اولین مواجهه از صدای روباتیک Espeak شکایت دارند. البته معمولاً هم به مرور زمان با این صدا خو می‌گیرند اما به هر حال اگر دوست داشته باشید صدا‌های دیگری را که برای NVDA وجود دارد تجربه کنید می‌توانید سری به این صفحه بزنید. البته صدا‌هایی که در این صفحه وجود دارد اصولاً برای انگلیسی و معدودی زبان‌های دیگر طراحی شده و فارسی را پشتیبانی نمی‌کند.
در میان صدا‌های فارسی، یکی از معدود صداهایی که به خوبی با NVDA سازگار است و شما می‌توانید با خیال راحت بر روی NVDA نصب و استفاده کنید «پکجاز» است که می‌توانید آخرین نسخه‌ی این صدای فارسی را به شکل رایگان از اینجا دریافت و استفاده کنید. اگر برای نصب یا انجام تنظیمات پکجاز نیاز به راهنمایی داشته باشید، این راهنما ممکن است به کارتان بیاید.

درباره شرکت پکتوس

پکتوس: به صورت اختصاری، مخفف ( پشتیبانی، کیفیت، تحقیقات و ساخت ) است. شركت دانش بنیان پكتوس، اولين توليد كننده تجهيزات کامپیوتری (سخت افزار و نرم افزار) ويژه نابينايان در تاریخ 22 مرداد سال 1370 توسط جمعي از فارغ التحصيلان دانشگاه صنعتي شريف تأسيس شد و از بدو تأسيس تا کنون که در سال جاری وارد بیست و پنجمین سال فعالیت خود شده است، در زمينه توليد تجهيزات كامپيوتري و الكترونيكي ويژه نابينايان و کمبینایان فعال بوده است. در سال های اخیر، این شرکت علاوه بر فعالیت در زمینه تولید تجهیزات توانبخشی ویژه نابینایان، برنامه هایی را نیز در جهت دسترس پذیر کردن خدمات اجتماعی برای این قشر عملیاتی کرده است. از زمان تأسیس شرکت پکتوس سه سال گذشت تا اولین محصول این شرکت برای نابینایان عرضه شد. اولين كامپيوتر براي نابينايان در ايران در سال 1373 به نام كامپيوتر گوياي اميد ساخته شد. اين كامپيوتر با خروجی صوتی تك حرف خوان فارسی، انگليسي و عربي با هدف تسهيل امر خواندن، نوشتن و تصحيح كتب بريل ساخته شد. از آنجایی که تا آن سال هنوز هیچ یک از افراد با آسیب بینایی تجربه کار کردن مستقل با سیستم های رایانه ای را نداشتند، لزوم آموزش کامپیوتر به آنها بسیار ضروری بود. در همین راستا در سال 1374، اولين دوره آموزش كامپيوتر به نابینایان، در مجتمع خدمات بهزيستي نابينايان کشور رودکی و براي كارشناسان بهزیستی سراسر استان های کشور برگزار شد. پس از برگزاری موفقیت آمیز این دوره ها، کلاس های آموزش کامپیوتر به افراد نابینا و کمبینا نیز در مؤسسه رودکی از سال 1374 آغاز شد و این امر برای سال های متمادی ادامه داشت. از سال 1374 به بعد، پکتوس تولیدات سخت افزاری خود را گسترش داد که از جمله آنها می توان به ارائه دستگاه یادداشت الکترونیکی بریل گویا (اسفندیار) و ارائه چاپگر و ماشین تایپ بریل (فرهاد) در سال 1374 اشاره کرد. نیاز های نابینایان و استفاده آنها از فناوری های نوین آموزشی تنها محدود به استفاده از سیستم های تبدیل متن به گفتار نبود. بررسی شرایط نابینایان در سایر کشور ها نیز نشان می داد نابینایان برای دسترسی بهتر و دقیقتر به متون نیازمند دستگاهی هستند تا پوشش خط رسمی آنها یعنی خط بریل را برایشان فراهم کند. به همین جهت مطالعاتی در زمینه تولید مانیتور بریل در شرکت پکتوس آغاز شد. تا اینکه در نهایت در سال 1376 اولين نسل از مانيتور بريل در ايران به نام دستگاه برجسته‌نگار توليد شد. لذا براي اولين بار در جهان، نابينايان قادر به استفاده الكترونيکی از متون فارسي و عربي به خط بريل شدند. دستگاه برجسته نگار یک با کابل پارالل به کامپیوتر وصل میشد و خروجی بریل را برای کاربران نابینا فراهم می کرد. در کنار تولیدات سخت افزاری برای بهبود کیفیت آموزشی و شغلی نابینایان، همچنان توسعه نرم افزار های مرتبط با این قشر نیز مد نظر شرکت پکتوس بود. از این رو، در سال 1378 نرم افزار تبدیل متن به گفتار نوید که تا این سال به صورت تک حرف خوان بود، قادر به خواندن کلمات شد. در نتیجه خروجي صوتي كلمه خوان جايگزين نمونه حرف خوان شد. در سال 1379 مبدل رایانه شخصی نوید عرضه شد. مبدل نوید کیبورد بریلی بود که با اتصال یک کارت صدای اختصاصی به کامپیوتر و نرم افزار های تبدیل متن به گفتار، زمینه استفاده بهتر نابینایان از کامپیوتر را فراهم می کرد. پس از فراهم کردن تجهیزات کمک آموزشی بریل و گویا برای نابینایان، ساخت دستگاهی برای انتقال مفاهیم تصویری به نابینایان نیز در دستور کار مدیران شرکت پکتوس قرار گرفت. در همین راستا، در سال 1379 سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش یک، تولید شد. نابینایان از طریق سیستم سروش، می توانند سوژه مورد نظر خود را که بر روی کاغذ های مخصوص برجسته شده لمس کرده و از طریق نرم افزار های طراحی شده، اطلاعات سوژه مورد نظر را به دست آورند. هم زمان با پروژه های تحقیقاتی شرکت پکتوس برای توسعه تجهیزات توانبخشی برای نابینایان، در سایر کشور های جهان نیز تولید این تجهیزات سیر صعودی یافته بود. تا پیش از سال 1380، نرم افزارهای DSR (DOS SCREEN READER) و WSR (WINDOWS SCREEN READER) نرم افزارهای screen reader تولیدی این شرکت بودند. اما ارائه نرم افزار جاز و توسعه همه جانبه این صفحه خوان، برنامه نویسان شرکت پکتوس را بر آن داشت تا به فکر فراهم کردن پوشش فارسی برای نرم افزار جاز باشند. از این رو، نام نرم افزار پکجاز بعنوان پوشش فارسی صفحه خوان جاز و مجموعه نوید بعنوان یک مجموعه از نرم افزارهای کاربردی بدون نیاز به صفحه خوان جاز، شامل شش نرم افزار قرآن، دیکشنری، کتابخانه الکترونیک، دفترچه یادداشت، شطرنج و ویرایشگر ارائه گردیدند. در سال 1381 و 1382، نرم افزارهای نويد 4 و پکجاز، مجموعه كاملي از ابزار هاي دسترسي نابينايان به كامپيوتر به زبان فارسی را فراهم کرد. با پیشرفت روز به روز سیستم های رایانه ای و تغییر پورت های کامپیوتری از پارالل به یو اس بی، سبب شد تا نسل دوم برجسته نگار (مانیتور و کیبورد بریل) تولید شود. برجسته نگار 2، نمايشگر لمسي بريل با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذيه، در سال 1384 عرضه شد. در همین سال نیز سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش 2، با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذیه ساخته شد. در اواسط دهه هشتاد، همچنان توسعه نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز و مجموعه نرم افزاری نوید، مورد توجه برنامه نویسان شرکت پکتوس بود. از این رو، مجموعه نويد 5 و پکجاز 8 مبتني بر موتور توليد صوت ماشيني در سال 1386 تولید و روانه بازار شد. چهار سال بعد یعنی در سال 1390، نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز با صدای انسانی مرد و زن ساخته و در اسفند ماه سال 92 عرضه شد.نسخه قابل تکثیر نرم افزار پکجاز در سال 92 توسط سازمان بهزیستی خریداری شد و به صورت رایگان در اختیار نابینایان و کمبینایان قرار گرفت. به مرور زمان با افزایش حضور نابینایان در دانشگاه ها و به منظور دسترسی بهتر به منابع مطالعاتی، بهره گیری از فناوری های نوین آموزشی در دستور کار قرار گرفت. از این رو، در سال 1389 دستگاه برجسته نگار 3 با هدف استفاده انفرادی کاربران تولید شد. این نسل از دستگاه های مانیتور و کیبورد بریل، در ابعادی کوچکتر و با وزنی کمتر عرضه شد و قادر به پشتیبانی از 20 کاراکتر بریل است. همچنین در سال 1390، نرم افزار دکلمه (پخش کننده فایل های صوتی و متنی با فرمت دیزی) ارائه گردید. با عرضه نرم افزار دکلمه، ساخت نرم افزاری برای تولید کتب با فرمت دیزی ضروری به نظر میرسید. در همین راستا در سال 1392، نرم افزار تولید کتاب دیزی با نام تک گو، تولید شد. توسعه دستگاه برجسته نگار همواره جزء اهداف شرکت پکتوس محسوب می شود. در سال 1394، برجسته نگار با فناوری ( HID ) با دو قابلیت جدید نصب خودکار درایور ویندوز و امکان تنظیم سطح نقاط بریل (سفت یا نرم کردن نقاط بریل) تولید شد. برای سال 1395، یکی از اصلی ترین پروژه های شرکت پکتوس، ارائه آخرین نسل از برجسته نگار های موجود در بازار جهانی (BRAILLE NOTETAKER) است. از سال 1392، در کنار تولیدات سخت افزاری و نرم افزاری برای نابینایان، دسترس پذیر کردن خدمات مختلف اجتماعی در دستور کار شرکت پکتوس قرار گرفته است. این برنامه ها عمدتاً با همکاری انجمن نابینایان ایران پیگیری می شود. در همین راستا، دسترس پذیر کردن خدمات شعب بانکی برای نابینایان برای اولین بار در ایران در سال 1394 در پست بانک اجرایی شد. با طراحی یک نرم افزار و با کمک گرفتن از دستگاه برجسته نگار، نابینایان می توانند کلیه خدمات بانکی ارائه شده در شعب بانک ها را خود به صورت مستقل انجام دهند. شرکت پکتوس قصد دارد با ایجاد یک سایت پویا در زمینه ی نابینایان و فناوری اطلاعات فعالیت کند. از شما کاربر گرامی خواهش مندیم، نظرات، انتقادات و پیشنهادات خود را با ما از طریق بخش تماس با ما در میان گذارید.
این نوشته در آموزشی, ترفندها ارسال و , , , , , , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

2 پاسخ به ترفند: پنج ترفند جالب در کار با NVDA

  1. محمدرضا راشاد می‌گوید:

    با درود و سپاس از مطلب جالبی که منتشر کردید. خوب بود در متن به جای آوردن پیام‌های انگلیسی NVDA از معادل‌های فارسی آن استفاده میکردید. از آنجا که این نرم‌افزار به زبان فارسی نیز ترجمه شده. این کار باعث ترغیب کاربران فارسی‌زبان برای استفاده از نرم‌افزار به زبان فارسی میشود.

    • شرکت پکتوس می‌گوید:

      سلام جناب راشاد گرامی.
      ما چون احساس کردیم که اصطلاحات انگلیسی مربوط به صفحه‌خوان‌ها عمومیتِ بیشتری داره، برای این که کاربر‌ها بتونند راحت‌تر ارتباط برقرار کنند، از حالتِ انگلیسیِ صفحه‌خوان استفاده کردیم.
      البته ما در موقعیت‌های مختلف ترجمه‌ی تازه‌ی NVDA رو ستودیم و ارزش و برتریشو نسبت به ترجمه ی پیشین درک می‌کنیم.
      اما استفاده از ترجمه‌های فارسی در بحث آموزش هنوز یه کم ثقیل به نظر می‌رسه.
      ضمن این که بچه‌های ما همینجوریش هم حضورشون در گروه‌ها و فروم‌های خارجی کمرنگه.
      اصطلاحات نرم افزارو به فارسی هم به ذهن بسپرند که دیگه عملاً اندک استفاده‌ای هم که از اون فروم‌ها و گروه‌ّا می‌شد، مقدور نخواهد بود.
      سپاس از شما که زحماتتون برای ترجمه nvda بر کسی پوشیده نیست.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفا پاسخ عبارت امنیتی را در کادر بنویسید. *