نویسنده: امیر سرمدی
منبع: پنجاه و سومین شماره ماهنامه ی نسل مانا
روز چهارشنبه 16 اردیبهشت، جلسهای به میزبانی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در ارتباط با شرایط دسترسی معلولان به اینترنت بینالملل برگزار شد؛ در این نشست که به همت شبکه ملی تشکلهای نابینایان چاووش برگزار شده بود، نمایندگان قوه قضاییه، وزارت ارتباطات، شورای عالی فضای مجازی، وزارت تعاون، سازمان بهزیستی کشور، مرکز پژوهشهای مجلس و نمایندگان سازمانهای مردمنهاد معلولان، از جمله انجمن نابینایان ایران، انجمن معلولین ایران و شبکه ملی نابینایان چاووش حضور داشتند. در ادامه، چرایی ضرورت مضاعف دسترسی معلولان به اینترنت بینالملل تشریح میشود.
دستاوردهای اینترنت برای معلولان
در سالهای اخیر و با توسعه هوش مصنوعی، کارکرد اینترنت برای معلولان ضرورتی فراتر از استفاده در شبکههای اجتماعی پیدا کرده است؛ اینترنت، باعث افزایش مشارکت اجتماعی معلولان در سطوح مختلف شده است؛ کاهش وابستگی به افراد دیگر و استقلال فردی در افراد با آسیب بینایی، یکی دیگر از ثمرات دسترسی به اینترنت برای نابینایان و معلولان بوده است. انجام مستقلانه بسیاری از کارها توسط هوش مصنوعی، باعث دوری از انزوای معلولان شده و عملاً فاصله روستاها از شهر را از بین برده است. هزینههای معلولان در بسیاری از موارد، توسط اینترنت جبران میشود. تردد ایمن یکی دیگر از دستاوردهای اینترنت برای نابینایان بوده است؛ چرا که آنها، به وسیله مسیریابهای داخلی، موقعیت خود را نشانهگذاری میکردند و بهراحتی در سطح شهر تردد داشتند. بسیاری از زوجهای معلول، به ویژه زوجهای نابینا، برای کار با وسایل خانگی خود از طریق اینترنت بینالملل امورات خود را میگذراندند. کمکگیری از افراد داوطلب برای شناسایی رنگها، خواندن مطالب روی جعبه داروها، ocr کردن منابع مطالعاتی، همگی امکاناتی بود که تا پیش از قطع دسترسی نابینایان به اینترنت بینالملل برقرار بود. حالا شرایطی را تصور کنید که قریب به سه ماه است تمامی این دستاوردها، از زندگی روزمره معلولان حذف شده است. تمامی موارد فوق، در جلسه شانزدهم اردیبهشت ماه برای مسئولان امر تشریح شد. بسیاری از آنها، از ثمرات اینترنت برای نابینایان آگاه نبودند. نمایندگان وزارت ارتباطات تأکید داشتند، اینترنت برای آحاد مردم باید در دسترس باشد و دسترسیهایی مانند اینترنت پرو نیز، نمیتواند برای نابینایان لزوماً کارگشا باشد. نماینده وزارت ارتباطات در جلسه اعلام کرد 10 میلیون شغل به صورت مستقیم، تحت تأثیر قطعی اینترنت قرار گرفته است که همین امر، میتواند آسیبهای اجتماعی، اقتصادی و امنیتی را به دنبال داشته باشد. ایشان اعلام کرد، دسترسی آزاد به اینترنت در یَد تصمیم این وزارتخانه نیست و نهادهای امنیتی، باید برقراری اینترنت بینالملل مانند گذشته را اعلام کنند. نماینده وزارت تعاون بیان کرد: «برای دسترسی کسب و کارها و سازمانها به اینترنت بینالملل، شورای عالی امنیت ملی مدل اینترنت پرو را پیشنهاد داد، که توسط اپراتورها عرضه میشود. به واسطه استفاده از بستر apn در این اینترنت، هر گیگابایت آن 43 هزار تومان هزینه در بر دارد که ترافیک 50 گیگ آن در طول سال نزدیک به 2 میلیون و 200 هزار تومان میشود». نماینده شورای عالی فضای مجازی، در این نشست تصریح کرد: «قطعی اینترنت به دنبال جنگ تحمیلی سوم اتفاق افتاده است و در شرایط فعلی، ما از بسیاری از سازمانها خواستهایم، آدرسهای اینترنتی که به آن نیاز دارند را به ما اعلام کنند، تا در وایت لیست قرار بگیرد. حداقل 10 نشان اینترنتی باید اعلام شود. در همینجا از سازمانهای مردمنهاد معلولان نیز تقاضا داریم، دامنههایی که اعضای جامعه هدف شما بیشتر به آن نیاز دارند را به ما اعلام کنید، تا دسترسی اینترنت به این دامنهها باز شود. در کوتاه مدت و تا فراهم شدن شرایط، این مسئله یکی از راهکارهای عملیاتی است». نماینده سازمان بهزیستی کشور اعلام کرد: «در حال حاضر، یک میلیون و 700 هزار نفر معلول تحت پوشش سازمان بهزیستی کشور هستند و تقریباً تمامی آنها، به علل مختلف نیاز به دسترسی به اینترنت دارند. حتی نیاز جامعه ناشنوایان کمتر از نابینایان نیست و بهتر بود نماینده آنها نیز، به این نشست دعوت شود». نماینده بهزیستی نسبت به تعرفه اعلامی برای اینترنت پرو اعتراض کرد و بیان داشت: «بسیاری از اعضای تحت پوشش ما در دهکهای اول تا سوم درآمدی قرار دارند و قدرت پرداخت اینترنت پرو را ندارند؛ ما از نهادهای ذیربط تقاضا داریم، در صورت امکان دسترسی معلولان به اینترنت بینالملل، ساز و کاری را در نظر بگیرند که این هزینه از سوی معلولان پرداخت نشود». نماینده بهزیستی اعلام کرد: «بسیاری از مددجویان ما، در روستاها کسب و کارهای کوچکی را برای خود دست و پا کرده بودند و در شرایط فعلی، درآمد ناچیز آنها نیز از بین رفته است». نماینده قوه قضاییه نیز اعلام کرد: «ما باید پیگیر حقوق عامه باشیم و از شرایط فعلی پیش آمده و مشکلاتی که برای معلولان به دنبال قطعی اینترنت به وجود آمده است، بسیار ناراحت هستیم». نماینده این قوه برای پیگیری این مشکلات قول مساعد داد.
دسترسی به اینترنت حق تمام مردم است
سهیل معینی، مدیرعامل شبکه تشکلهای نابینایان چاووش، در این نشست گفت: «با توجه به اینکه زندگی روزمره معلولان دچار اختلال جدی شده است، درخواست تشکیل این جلسه را دادیم. اینترنت حق آحاد مردم جامعه است؛ اما معلولان به علت آسیب مضاعف، ضرورت دسترسی بیشتری به اینترنت دارند. در بین جامعه معلولان نیز، نابینایان از جمله گروههایی محسوب میشوند که بیشترین خسارت را از این مسئله متحمل شدهاند». معینی با اشاره به تأثیر اینترنت در سپهر اشتغال معلولان نیز بیان کرد: «بسیاری از افراد معلول، در شغلهای تخصصی مشغول به کار هستند. در حوزه توانبخشی، تمام تمرکز سازمان بر روی توانمند کردن افراد و خارج کردن آنها از چرخه خدمات است. حال تصور کنید بسیاری از معلولان، با همت خود توانسته بودند از طریق اینترنت به اشتغال پایدار برسند و نه تنها از دولت شغل نمیخواستند، بلکه خود موفق شده بودند برای برخی دیگر از مردم جامعه نیز کارآفرینی کنند. حال در شرایط فعلی، دولت یا باید دسترسی تمامی گروههای معلولین را به اینترنت فراهم کند یا اگر این امکان در کوتاه مدت فراهم نیست، گروههایی از معلولین که اولویت بیشتری دارند به اینترنت متصل شوند. معینی مجدداً تأکید کرد: «زمانی دسترسی معلولان به اینترنت تأثیر حداکثری دارد، که تمامی مردم به اینترنت متصل باشند و اگر ما صحبت از ضرورت دسترسی معلولان به اینترنت میکنیم، این به معنای جداسازی، تبعیض یا عدم دسترسی آحاد مردم جامعه به اینترنت بینالملل نیست؛ ما هم مانند اصناف دیگر، باید پیگیر حقوق اعضای جامعه هدف خود باشیم و اتفاقاً مشارکتهای اینچنینی، در نهایت میتواند باعث رفع موانع برای همگان شود». برخی از اعضای جامعه معلولان که به واسطه شغلشان، خسارتهای زیادی را به دنبال قطعی اینترنت بینالملل متحمل شده بودند، در این نشست سخنرانی کردند. ترانه میلادی گرافیست معلول، مانی رضویزاده طراح وب و برنامهنویس و حسین آگاهی دانشجوی دکتری از چالشهای قطعی اینترنت گفتند.
- اینترنت پرو یک بدعت خطرناک است
نگارنده که به عنوان مدیرمسئول ماهنامه نسل مانا در این نشست سخنرانی کرد، بیان داشت: «در حوادث دیماه، وزیر ارتباطات اعلام کرد، قطعی اینترنت روزی 5 هزار میلیارد تومان به کشور ضرر وارد میکند. حال باید دید کدام منطق باعث شده کشور ماهانه 150 همت خسارت متحمل شود. این حجم از خسارت مستقیم و صدها همت ضررهای غیر مستقیم قطعاً تبعات بیشتری از جنگ نظامی و عملیات فیزیکی داشته است. در سال 1398 مردم کشور ما اولین تجربه خود را در زمینه عدم دسترسی به اینترنت بینالملل تجربه کردند. اما چون در آن سالها، هنوز هوش مصنوعی مانند حال حاضر توسعه پیدا نکرده بود، قطعی اینترنت برای معلولان مانند امروز ملموس نبود. 7 سال از آن زمان گذشته است و متأسفانه مسئولان راهکار و پروتکل مشخصی را برای مواقع بحران طراحی نکردهاند. نگارنده معتقد است اینترنت پرو یک بدعت خطرناک است و اساساً اینترنت مانند آب، برق و گاز یک زیرساخت حیاطی است و حق تمام مردم جامعه است که به آن دسترسی داشته باشند. در واکنش به تعرفهگذاری بسیار گزاف برای اینترنت پرو، باید به این نکته اشاره داشت که تا پیش از آغاز جنگ، اپراتورها بستههای 15 گیگابایتی اینترنت را با قیمت 70 هزار تومان عرضه میکردند که اینترنت داخلی و بینالملل همزمان بر روی آن فعال بود. حال چرا باید مردم برای دسترسی به همان اینترنت هزینه 10 برابری را متحمل شوند. نگارنده معتقد است طبقاتی کردن اینترنت یک بدعت خطرناک است و در بسیاری از موارد کارایی ندارد؛ برای مثال در حوزه اشتغال پایدار، مادامی که دسترسی آحاد مردم جامعه به اینترنت بینالملل فراهم نباشد، صرف دسترسی معلولان به اینترنت سودی ندارد. چرا که برای فروش، باید خریداری هم وجود داشته باشد. پیشنهاد نماینده شورای عالی فضای مجازی نیز نمیتواند پاسخگوی نیاز معلولان باشد؛ هزاران دامنه در اینترنت وجود دارد که بسته به نیاز افراد متفاوت است و وایت لیست کردن نیز یکی دیگر از اقدامات اشتباه در این زمینه است. تنها راه برونرفت از این بحران، طراحی یک پروتکل مشخص در مواقع بحران است. بهگونهای که آسیبهای وارد شده در حوزه امنیت سایبری شناسایی شود و در مواقع بحرانهای داخلی و جنگهای خارجی، تنها آن بخشی از اینترنت بینالملل مختل شود که به صورت مستقیم، به حوزه امنیت سایبری برمیگردد. همچنین میبایست سازمانها، بانکها و بخشهای حساس کشور، زیرساختهای خود را توسعه دهند تا با کوچکترین حمله سایبری دچار مشکل نشوند. لذا در صورت طراحی پروتکلهای خاص و دستورالعملهای مشخص، نیازی به قطع اینترنت بینالملل از ریشه نیست. بسیاری از امکاناتی که در سه ماه گذشته از مردم سلب شده است، هیچ ارتباطی با جنگ اخیر ندارد و از آن مسیر هیچ ضرری از سوی دشمن به مردم وارد نمیشود. ضرورت دسترسپذیری پلتفرمهای داخلی، یکی دیگر از مواردی است که باید به شدت به آن توجه شود. در حال حاضر بسیاری از نرمافزارهای بومی برای نابینایان دسترسپذیر نیست. چرا که اگر این اپلیکیشنها دسترسپذیری بیشتر و کیفیت بهتری داشتند، شرایط برای نابینایان قابل تحملتر بود».
مخلص کلام آنکه، قرار شد این سلسله نشستها همچنان ادامه پیدا کند تا راه مشخصی برای برونرفت از این بحران جدی پیدا شود.
منبع : نسل مانا