همه چیز درباره فرمت های تصویری و مزایا و معایب آن‌ها

تاکنون فرمت های مختلفی برای تصاویر به وجود آمده اند که هر کدام براساس نوع فشرده سازی و حجم برای وب، ویرایش تصویر یا کاربردهای دیگر مناسب هستند.

تاکنون به این فکر کردید چه زمانی باید از فرمت JPG به جای PNG استفاده کنید؟ یا چه برنامه ای فایل INDD را باز می کند؟ اگر طراح گرافیک یا عکاس نباشید احتمالا به ندرت نیاز به درک تفاوت فایل هایی مثل TIF با فرمت PDF یا PSD خواهید داشت. با اینکه تنوع بالای فرمت های تصویری گیج کننده است، روشی برای تفکیک آن ها وجود دارد. در این مقاله به شما کمک می کنیم تا تفاوت بین هر فایل فرمت و موقعیت مناسب برای استفاده از هرکدام را درک کنید.

تصویر وکتور یا رستر

تصاویر به طور عمده به دو گروه وکتور و رستر تقسیم می شوند در نتیجه، در درجه ی اول باید به تفاوت بین تصاویر وکتوری و رستری پی ببرید.

فایل های تصویری رستری (Raster)

تصویر رستری معمولا براساس مجموعه هایی از پیکسل ها یا بلوک های مستقل تشکیل می شوند. متداول ترین فرمت های رستری، فرمت های وب (JPEG، GIF و PNG) هستند. تمام تصاویر آنلاین از نوع رستری هستند. پیکسل ها دارای ابعادی تعریف شده بر اساس رزلوشن (بالا یا پائین) هستند و هنگامی که برای پر کردن فضا کشیده شوند معمولا دچار اعوجاج شده و تصاویری غیرشفاف و مات را تولید می کنند. برای حفظ کیفیت پیکسلی نباید تصاویر رستری را بدون درنظرگرفتن رزلوشن تغییر داد. در نتیجه، باید فایل های رستری را با ابعاد دقیق متناسب با کاربرد ذخیره کنید.

فایل های وکتور (Vector)

تصاویر برداری یا وکتور از انعطاف بیشتری نسبت به تصاویر رستری برخوردار هستند. این تصاویر براساس فرمول های تناسب ساخته شده اند نه پیکسل ها. EPS، AI و PDF از فرمت های شناخته شده برای تولید تصاویر وکتوری هستند که به طور مکرر نیاز به تغییر اندازه دارند. لوگو و گرافیک برندها معمولا با فرمت وکتور ساخته می شود. زیبایی وکتورها به انعطاف تغییر اندازه ی آن ها بازمی گردد.

رزلوشن بالا و پائین

حتما تاکنون کلماتی مثل DPI یا PPI را شنیده اید. DPI مخفف dots per inch (نقطه بر اینچ) و PPI معادل pixel per inch (پیکسل بر اینچ) است. این واحدهای اندازه گیری برای تعیین تراکم پیکسل ها متناسب با کاربرد مورد نظر ضروری هستند.

هنگام تعیین DPI یا PPI حتما باید دقت کنید خروجی تصویر را برای انتشار در وب می خواهید یا چاپ. وب سایت ها معمولا تصاویری با رزلوشن ۷۲ dpi را نمایش می دهند که پائین است؛ با این حال این تصاویر در وب ظاهر خوبی دارند اما در چاپ این طور نیست. برای چاپ تصویر، رزلوشن نباید کمتر از ۳۰۰ dpi باشد.

۱۵ نوع فایل تصویری متداول

در ادامه به مجموعه ای از فرمت های اصلی فایل گرافیکی از تصاویر وب رستری تا وکتورها و فایل های قابل ویرایش تصویر خواهیم پرداخت. همچنین به مزایا و معایب هر فرمت، پشتیبانی سیستم عامل و مرورگر و نمونه های کاربردی ایده آل برای هر فرمت اشاره خواهیم کرد. فرمت ها به شرح ذیل هستند.

۱. JPEG یا JPG: مخفف گروه کارشناسان مشترک عکاسی، نام گروه سازنده ی این استاندارد است.

۲.  PNG: گرافیک قابل حمل شبکه

۳.GIF: فرمت مبادله ی گرافیکی

۴. WebP

۵. TIFF

۶. BMP: بیت مپ

۷. HEIF: فرمت فایل تصویری با بهره وری بالا

۸.  SVG: گرافیک برداری مقیاس پذیر

۹. EPS: پست اسکریپت کپسوله شده

۱۰. PDF: فرمت سند قابل حمل

۱۱. PSD: سند فتوشاپ

۱۲.  AI: سند ادوبی ایلاستریتور

۱۳.   XCF

۱۴.  INDD: سند ادوبی ایندیزاین

۱۵. انواع فایل تصویری Raw (خام)

۱. JPEG یا JPG

JPEG یا JPG نوعی فرمت فایل تصویری رستری با فشرده سازی با اتلاف است؛ این فرمت برای اشتراک گذاری تصاویر مناسب است. JPEG-ها با اتلاف هستند به این معنی که اندازه و همچنین کیفیت فایل را کاهش می دهند. JPEG هنوز یکی از پرکاربردترین انواع فایل تصویری است که به دلیل فشرده سازی در اینترنت به کار می رود و از پشتیبانی سراسری سیستم عامل و مرورگر برخوردار است.

اغلب پلتفرم های شبکه ی اجتماعی (از جمله فیسبوک و اینستاگرام) به صورت خودکار فایل های تصویری آپلودشده را به JPEG تبدیل می کنند. همچنین از اندازه های تصویر شبکه ی اجتماعی برای کنترل رزلوشن تصاویر استفاده می کنند.

مزایا و معایب

  • پشتیبانی سراسری مرورگر و سیستم عامل
  • اندازه فایل نسبتا پائین
  • فشرده سازی با اتلاف تصویر منجر به خوانایی ضعیف متن می شود

پشتیبانی سیستم عامل و مرورگر

  • تحت پشتیبانی تمام مرورگرها (کروم، فایرفاکس، سافاری و …) از نسخه ی ۱.۰
  • تحت پشتیبانی تمام نمایشگرها و ویرایشگرهای پیش فرض تصویر در کل سیستم عامل ها

نمونه ی کاربردی

  • انتخابی خوب برای تصاویر وبلاگ و مقاله، تصاویر محصول و بسیاری از موارد دیگر
  • از JPEG برای اینفوگرافیک شامل متن یا اسکرین شات های خودآموز که در آن ها متن اهمیت زیادی دارد، استفاده نکنید
۲. PNG (گرافیک قابل حمل شبکه   ها)

PNG نوعی فرمت رستری است که از فشرده سازی بدون اتلاف پشتیبانی می کند و جزئیات کنتراست بین رنگ ها را حفظ می کند. از طرفی PNG خوانایی متنی بهتری نسبت به JPEG دارد. به این ترتیب PNG به انتخاب محبوبی برای اینفوگرافیک، بنرها، اسکرین شات ها و گرافیک های شامل متن و عکس تبدیل می شود.

مزایا و معایب

  • تصاویر باکیفیت تر (بدون اتلاف) و خوانایی متنی بالا
  • اندازه ی فایل بزرگ می تواند در صورت استفاده ی بیش از حد، سرعت وب سایت را کاهش دهد (به ویژه تصاویر دارای رزلوشن بالا).

مرورگر و پشتیبانی سیستم عامل

  • تحت پشتیبانی تمام مرورگرها (کروم، اج، فایرفاکس، اینترنت اکسپلورر، اپرا، سافاری)
  • تحت پشتیبانی تمام سیستم های عامل اصلی و ویرایشگرهای تصویر استاندارد آن ها

نمونه های کاربردی

  • انتخاب خوب برای اینفوگرافیک، بنر، گرافیک سایت، اسکرین شات و دیگر عناصر بصری حاوی متن.
  • از این فرمت برای تصاویر دارای رزلوشن بالا استفاده نکنید زیرا اندازه ی فایل را به چند مگابایت می رساند.
۳. GIF: فرمت مبادله ی گرافیکی

GIF نوع دیگری از فایل تصویری است که در گروه تصاویر رستری قرار می گیرد. این فرمت از فشرده سازی بدون اتلاف استفاده می کند اما تصویر را به هشت بیت در پیکسل و پالت ۲۵۶ رنگی محدود می کند. فرمت GIF مشهورترین فرمت برای تصاویر متحرک است زیرا محدودیت ۸ بیتی آن حجم فایل انیمیشن را کوچک و متناسب با اینترنت می سازد.

مزایا و معایب

  • حجم فایل پایین
  • پشتیبانی از انیمیشن
  • محدودیت ۸ بیتی منجر به کیفیت محدود می شود

پشتیبانی مرورگر و سیستم عامل

  • تحت پشتیبانی کل مرورگرها (کروم، اج، فایرفاکس، اینترنت اکسپلورر، اپرا، سافاری)
  • تحت پشتیبانی کل سیستم عامل های اصلی و ویرایشگرهای تصویر استاندارد آن ها

نمونه های کاربردی

  • از GIF-ها متحرک صرفا برای افزایش جذابیت محتوا استفاده نکنید بلکه برای نمایش خودآموزها و تکمیل وظایف در راهنماها استفاده کنید.
  • اگر به تصاویر رنگی بزرگ تر از ۸ بیت نیاز دارید از این فرمت استفاده نکنید (فرمت JPEG از تصاویر ۲۴ بیتی پشتیبانی می کند).
۴. WebP

WebP یکی از فرمت های تصویری است که برای فشرده سازی بهتر از نوع با اتلاف و بدون اتلاف توسعه یافته است. WebP می تواند به صرفه جویی در فضای دیسک و پهنای باند کمک کند زیرا ۳۵ درصد کوچک تر از فایل های تصویری مشابه است.

مزایا و معایب

  • حجم کمتر فایل در ازای کیفیت تصویر یکسان یا بهتر
  • تحت پشتیبانی کل مرورگرها و ویرایشگرهای تصویر قرار ندارد

پشتیبانی از سیستم عامل و مرورگر

  • گوگل کروم (ورژن ۱۷ به بالا برای دسکتاپ، ورژن ۲۵ به بالا برای موبایل)، فایرفاکس (۶۵+)، اج (+۱۸) و اوپرا (۱۱.۰+)، از WebP پشتیبانی می کنند. نسخه ی ۱۴ سافاری هم از WebP پشتیبانی خواهد کرد.
  • این فرمت هنوز تحت پشتیبانی ویرایشگرهای پیش فرض سیستم عامل قرار نگرفته است اما ویرایشگرهای پیشرفته ای مثل فتوشاپ از آن پشتیبانی می کنند.

نمونه های کاربردی

  • این فرمت را جایگزین فایل های JPEG و PNG کنید و با حفظ پهنای باند سرعت سایت خود را افزایش دهید.
۵. TIFF

TIFF مخفف فرمت فایل تصویر برچسب دار (Tagged Image File Format)، نوعی فرمت تصویر رستری است که معمولا برای ذخیره سازی و ویرایش تصاویر برای چاپ به کار می رود. این فرمت فاقد فشرده سازی است زیرا اولویت آن حفظ کیفیت تصویر است.

مزایا و معایب

  • کیفیت بالای فایل برای ذخیره سازی و چاپ
  • نبود گزینه های فشرده سازی باعث افزایش حجم فایل می شود
  • پشتیبانی محدود مرورگر

پشتیبانی مرورگرها و سیستم عامل

  • هیچ کدام از مرورگرهای اصلی بدون افزونه قادر به رندر فایل TIFF نیستند.
  • این فایل ها به صورت فرمتی خروجی برای ویرایش حرفه ای تصویر و چاپ در دسترس قرار دارند

نمونه های کاربردی

  • ذخیره سازی و آماده سازی تصاویر و فایل های گرافیکی برای چاپ
  • برای حفظ کیفیت اسناد اسکن شده یا تصاویر به کار می رود
 ۶. BMP (بیتمپ)

فایل بیت مپ (BMP) یکی از فرمت های فایل منسوخ است که پیکسل ها را بدون هیچ گونه فشرده سازی ترسیم می کند. در نتیجه حجم فایل های BMP به شکل چشمگیری افزایش می یابد و ذخیره سازی آن ها دشوار است.

مزایا و معایب

  • حجم بالای فایل بدون افزایش کیفیت نسبت به فرمت هایی مثل WebP، GIF یا PNG

پشتیبانی مرورگر و سیستم عامل

  • تحت پشتیبانی تمام مرورگرهای اصلی قرار دارد (کروم، اج، فایرفاکس، اینترنت اکسپلورر، اوپرا، سافاری).
  • پشتیبانی بومی در اغلب ویرایشگرهای تصویر پیش فرض از جمله MS Paint.

نمونه های کاربردی

  • در سال ۲۰۲۱، تصاویر BMP هیچ کاربردی ندارند.
۷. HEIF (فرمت فایل تصویر با بهره وری بالا)

HEIF کوتاه شده ی فرمت فایل تصویر با بهره وری بالا است که توسط تیم فرمت ویدئوی MPEG به عنوان رقیبی برای JPEG توسعه یافت. از نظر تئوری، فشرده سازی این فرمت دو برابر بهینه تر از JPEG است و باعث می شود کیفیت تصاویر با حجم یکسان، دو برابر شود. HEIF فرمتی رستری براساس نگاشت پیکسلی است؛ یعنی نمی توانید اندازه ی تصاویر را بدون افت کیفیت تغییر دهید.

مزایا و معایب

  • کیفیت تصویر بالا نسبت به اندازه ی فایل
  • فاقد پشتیبانی مرورگر و پشتیبانی محدود سیستم عامل

پشتیبانی مرورگر و سیستم عامل

  • تحت پشتیبانی هیچ کدام از مرورگرهای اصلی قرار ندارد.
  • پشتیبانی بومی macOS Sierra و iOS 11 به بالا، اما تحت پشتیبانی نسخه های سافاری قرار ندارد.

نمونه های کاربردی

  • در گوشی ها و دستگاه های هوشمند جدید برای ذخیره سازی تصاویر با کیفیتی بالاتر از فایل های JPEG به کار می رود.
۸. SVG (گرافیک برداری مقیاس پذیر)

فرمت فایل گرافیک برداری مقیاس پذیر یا SVG توسط W3C به عنوان زبانی نشانه گذاری برای تبدیل تصاویر دوبعدی در مرورگر توسعه یافت. این فرمت مانند تصاویر رستری به پیکسل وابسته نیست بلکه از متن XML برای تولید شکل ها و خطوط استفاده می کند و عملکرد آن مشابه معادلات ریاضی تولید گراف است. به این ترتیب می توان اندازه ی تصاویر SVG را تا بی نهایت بدون افت کیفیت تغییر داد.

مزایا و معایب

  • حجم اندک فایل و مقیاس پذیری بدون اتلاف برای ترسیم ها، شکل ها و متن ساده.
  • این فرمت برای ترسیم ها و تصاویر پیچیده مناسب نیست.

پشتیبانی مرورگر و سیستم عامل

  • تحت پشتیبانی تمام مرورگرهای اصلی قرار دارد (کروم، اج، فایرفاکس، اینترنت اکسپلورر، اوپرا، سافاری).
  • ویرایشگرهای تصویر پیش فرض معمولا از SVG پشتیبانی نمی کنند (این فرمت برای عکس مناسب نیست) بلکه اغلب نرم افزارهای تصویرسازی از خروجی های SVG پشتیبانی می کنند.

نمونه های کاربردی

  • SVG فرمتی ایده آل برای لوگوها، آیکن ها، ترسیم های ساده و هر چیزی متناسب با طراحی ریسپانسیو است. اگر از ورد پرس استفاده می کنید از فعال سازی پشتیبانی SVG وردپرس برای وب سایت خود اطمینان حاصل کنید.
۹. EPS (پست اسکریپت کپسوله شده)

فرمت EPS (پست اسکریپت کپسوله شده) فایل تصویری برداری است که برای ذخیره سازی تصاویر در ادوبی ایلاستریتور و دیگر نرم افزارهای تصویرسازی مثل کرل دراو به کار می رود. فرمت EPS هم مانند SVG سندی مبتنی بر متن است که شکل ها و خطوط را به جای نگاشت پیکسل و رنگ با کد تعریف می کند. در نتیجه، فایل های EPS هم از ویژگی مقیاس پذیری بدون اتلاف برخوردار هستند.

مزایا و معایب

  • مقیاس پذیری بدون اتلاف
  • پشتیبانی پرینتر برای اسناد و طرح ها

پشتیبانی سیستم عامل و مرورگر

  • EPS فرمت فایل تصویری وب استاندارد نیست و تحت پشتیبانی مرورگرهای اصلی قرار ندارد.

نمونه های کاربردی

  • این فرمت اغلب برای ذخیره سازی و چاپ تصاویر ادوبی ایلاستریتور و نرم افزارهای دیگر به کار می رود.
۱۰. PDF: فرمت سند قابل حمل

شاید فکر کنید فرمت PDF صرفا برای ذخیره سازی و خواندن اسناد متنی مناسب باشد. این ذهنیت با توجه به نام فرمت قابل درک است؛ اما فایل های PDF هم مشابه فایل های EPS مبتنی بر زبان پست اسکریپتی هستند که برای ذخیره سازی تصاویر هم به کار می رود. از فرمت PDF می توان برای ذخیره سازی تصویرها، جلد مجلات و چاپ استفاده کرد. این فرمت برای کتاب های الکترونیکی در اولویت است.

مزایا و معایب

  • متن با قابلیت شاخص گذاری و جستجو مناسب اینفوگرافیک ها یا گزارش های دقیق.
  • می تواند شامل لینک، دکمه های CTA و دیگر عناصر تعاملی باشد.
  • مقیاس پذیری بدون اتلاف.
  • در محتوای وب قابل استفاده نیست بلکه می توان به عنوان فایلی مجزا به بارگذاری و قرائت آن پرداخت.

پشتیبانی سیستم عامل و مرورگر

  • تحت پشتیبانی تمام مرورگرهای اصلی قرار دارد اما باید فایل PDF را به عنوان فایلی مجزا باز کنید. (نمی توانید از فایل های PDF برای نمایش تصاویر در محتوای HTML استفاده کنید.)
  • تحت پشتیبانی اغلب ویراستارهای سند استاندارد (مثل MS Word یا گوگل داکز) و نرم افزار تصویرسازی (ادوبی ایلاستریتور، Inkscape) قرار دارد اما تحت پشتیبانی نرم افزارهای ویرایش تصویر قرار ندارد.

نمونه های کاربردی

  • اگر به دنبال تولید گزارش بصری تعاملی یا اینفوگرافیک مکمل محتوا هستید، فرمت PDF بهترین گزینه است.
۱۱. PSD: سند فتوشاپ

همان طور که از نام پیدا است، فرمت فایل PSD فرمت تصویری متداولی برای ذخیره سازی اسناد تصویری در فتوشاپ است. این فرمت برای انتشار در وب مناسب نیست و تحت پشتیبانی هیچ کدام از مرورگرها یا ویرایشگرها و نمایشگرهای استاندارد تصویر قرار ندارد.

مزایا و معایب

  • کل فیلترها، تنظیمات شفافیت و ویرایش تصویر کاملا قابل تغییر و قابل بازگشت هستند.
  • کیفیت تصویر بدون اتلاف
  • اندازه ی فایل بزرگ

نمونه های کاربردی

  • ذخیره سازی پروژه های فتوشاپ قبل از تکمیل
۱۲. AI: سند ادوبی ایلاستریتور

ادوبی ایلاستریتور، فرمت تصویری دیگری است که توسط شرکت ادوبی توسعه یافت. این فرمت هم مانند فرمت PSD مناسب وب نیست و هیچ کدام از مرورگرها یا نمایشگرهای استاندارد تصویر از آن پشتیبانی نمی کنند. برخلاف فایل های PSD، می توانید آزادانه اندازه ی فایل های ایلاستریتور را بدون افت کیفیت تغییر دهید.

مزایا و معایب

  • کل خطوط، شکل ها و فیلترها قابل سفارشی سازی و قابل بازگشت هستند.
  • می توانید به راحتی اندازه ی فایل ها را تغییر دهید.
  • اندازه ی بزرگ فایل

نمونه های کاربردی

  • ذخیره سازی اسناد ادوبی ایلاستریتور
۱۳. XCF

XCF فرمتی فایل اوپن سورس ویرایشگر تصویر GIMP است. این فرمت هم ارز فایل های PSD است و تنظیمات مثل شفافیت، فیلترها و موارد دیگر را ذخیره می کند. XCF تحت پشتیبانی مرورگرها یا نمایشگرهای تصویر پیش فرض قرار ندارد.

مزایا و معایب

  • تمام فیلترها، شکل ها قابلیت سفارشی سازی و بازگشت دارند.
  • کیفیت تصویر بدون اتلاف
  • اندازه ی فایل بزرگ

نمونه های کاربردی

  • ذخیره سازی پروژه های GIMP قبل و بعد از کامل شدن.
 ۱۴. INDD: سند ادوبی ایندیزاین

INDD نوع فایل مخصوص به نرم افزار ایندیزاین که در آن می توانید فایل های پروژه حاوی محتوای صفحه، سبک ها و بسیاری از موارد دیگر را ذخیره کنید. این فرمت تحت پشتیبانی مرورگرها یا ویرایشگرهای پیش فرض تصویر قرار ندارد و فرمت مناسبی برای وب نیست.

مزایا و معایب

  • ذخیره سازی پروژه های طراحی چندصفحه ای و بزرگ با عناصر قابل سفارشی سازی.

نمونه های کاربردی

  • طراحان گرافیکی و هنرمندان از این فرمت برای طراحی پوسترها، مجله ها و موارد این چنینی استفاده می کنند.
۱۵. انواع فایل تصویری Raw (خام)

فرمت های تصویری Raw از انواع فایل دوربین های دیجیتال برای ذخیره سازی تصاویر باکیفیت هستند که برای ویرایش و تولید نهایی به کار برده می شوند. انواع فایل raw اصلی براساس تولیدکننده ی دوربین عبارت اند از:

  • کداک: CR، K25، KDC
  • کانن: CRW، CR2، CR3
  • اپسون: ERF
  • نیکون: NEF، NRW
  • اولیمپوس: ORF
  • پنتکس: PEF
  • پاناسونیک: RW2
  • سونی: ARW، SRF، SR2

فایل های خام به جای ۲۵۶ رنگ فایل های JPEG تا ۱۶۳۸۴ رنگ مختلف را در یک تصویر نمایش می دهند. به این ترتیب هنگام تنظیم رنگ ها و کنتراست در مرحله ی پردازش نهایی، انعطاف بیشتری خواهید داشت. تصاویر Raw مناسب وب یا اشتراک گذاری نیستند و تحت پشتیبانی هیچ مرورگر اصلی یا ویرایشگر تصویری قرار ندارند.

مزایا و معایب

  • تصاویر با کیفیت با تغییرپذیری بیشتر رنگ ها
  • فایل های بزرگ تصویری (یک فایل خام می تواند بین ۲۰ تا ۴۰ مگابایت ظرفیت را اشغال کند).

نمونه های کاربردی

  • ذخیره سازی تصاویر در بالاترین حد ممکن برای پردازش نهایی و ویرایش مناسب است.

خلاصه

با توجه به نکات این مقاله می توان به دیدگاهی مناسب برای انتخاب انواع فرمت ها متناسب با نیاز دست پیدا کرد. فرمت های رستری برای تصاویر مناسب هستند درحالی که فایل های وکتور یا برداری گزینه های مناسب برای انواع لوگو، آیکن و گرافیک دیجیتال هستند. استفاده از نوع فایل مناسب برای وظیفه ی مورد نظر نه تنها به بهبود سرعت بارگذاری صفحه کمک می کند بلکه پهنای باند و بار سرور را هم کاهش می دهند.

منبع: زومیت.

توسط شرکت پکتوس

پکتوس: به صورت اختصاری، مخفف ( پشتیبانی، کیفیت، تحقیقات و ساخت ) است. شركت دانش بنیان پكتوس، اولين توليد كننده تجهيزات کامپیوتری (سخت افزار و نرم افزار) ويژه نابينايان در تاریخ 22 مرداد سال 1370 توسط جمعي از فارغ التحصيلان دانشگاه صنعتي شريف تأسيس شد و از بدو تأسيس تا کنون که در سال جاری وارد بیست و هشتمین سال فعالیت خود شده است، در زمينه توليد تجهيزات كامپيوتري و الكترونيكي ويژه نابينايان و کمبینایان فعال بوده است. در سال های اخیر، این شرکت علاوه بر فعالیت در زمینه تولید تجهیزات توانبخشی ویژه نابینایان، برنامه هایی را نیز در جهت دسترس پذیر کردن خدمات اجتماعی برای این قشر عملیاتی کرده است. از زمان تأسیس شرکت پکتوس سه سال گذشت تا اولین محصول این شرکت برای نابینایان عرضه شد. اولين كامپيوتر براي نابينايان در ايران در سال 1373 به نام كامپيوتر گوياي اميد ساخته شد. اين كامپيوتر با خروجی صوتی تك حرف خوان فارسی، انگليسي و عربي با هدف تسهيل امر خواندن، نوشتن و تصحيح كتب بريل ساخته شد. از آنجایی که تا آن سال هنوز هیچ یک از افراد با آسیب بینایی تجربه کار کردن مستقل با سیستم های رایانه ای را نداشتند، لزوم آموزش کامپیوتر به آنها بسیار ضروری بود. در همین راستا در سال 1374، اولين دوره آموزش كامپيوتر به نابینایان، در مجتمع خدمات بهزيستي نابينايان کشور رودکی و براي كارشناسان بهزیستی سراسر استان های کشور برگزار شد. پس از برگزاری موفقیت آمیز این دوره ها، کلاس های آموزش کامپیوتر به افراد نابینا و کمبینا نیز در مؤسسه رودکی از سال 1374 آغاز شد و این امر برای سال های متمادی ادامه داشت. از سال 1374 به بعد، پکتوس تولیدات سخت افزاری خود را گسترش داد که از جمله آنها می توان به ارائه دستگاه یادداشت الکترونیکی بریل گویا (اسفندیار) و ارائه چاپگر و ماشین تایپ بریل (فرهاد) در سال 1374 اشاره کرد. نیاز های نابینایان و استفاده آنها از فناوری های نوین آموزشی تنها محدود به استفاده از سیستم های تبدیل متن به گفتار نبود. بررسی شرایط نابینایان در سایر کشور ها نیز نشان می داد نابینایان برای دسترسی بهتر و دقیقتر به متون نیازمند دستگاهی هستند تا پوشش خط رسمی آنها یعنی خط بریل را برایشان فراهم کند. به همین جهت مطالعاتی در زمینه تولید مانیتور بریل در شرکت پکتوس آغاز شد. تا اینکه در نهایت در سال 1376 اولين نسل از مانيتور بريل در ايران به نام دستگاه برجسته‌نگار توليد شد. لذا براي اولين بار در جهان، نابينايان قادر به استفاده الكترونيکی از متون فارسي و عربي به خط بريل شدند. دستگاه برجسته نگار یک با کابل پارالل به کامپیوتر وصل میشد و خروجی بریل را برای کاربران نابینا فراهم می کرد. در کنار تولیدات سخت افزاری برای بهبود کیفیت آموزشی و شغلی نابینایان، همچنان توسعه نرم افزار های مرتبط با این قشر نیز مد نظر شرکت پکتوس بود. از این رو، در سال 1378 نرم افزار تبدیل متن به گفتار نوید که تا این سال به صورت تک حرف خوان بود، قادر به خواندن کلمات شد. در نتیجه خروجي صوتي كلمه خوان جايگزين نمونه حرف خوان شد. در سال 1379 مبدل رایانه شخصی نوید عرضه شد. مبدل نوید کیبورد بریلی بود که با اتصال یک کارت صدای اختصاصی به کامپیوتر و نرم افزار های تبدیل متن به گفتار، زمینه استفاده بهتر نابینایان از کامپیوتر را فراهم می کرد. پس از فراهم کردن تجهیزات کمک آموزشی بریل و گویا برای نابینایان، ساخت دستگاهی برای انتقال مفاهیم تصویری به نابینایان نیز در دستور کار مدیران شرکت پکتوس قرار گرفت. در همین راستا، در سال 1379 سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش یک، تولید شد. نابینایان از طریق سیستم سروش، می توانند سوژه مورد نظر خود را که بر روی کاغذ های مخصوص برجسته شده لمس کرده و از طریق نرم افزار های طراحی شده، اطلاعات سوژه مورد نظر را به دست آورند. هم زمان با پروژه های تحقیقاتی شرکت پکتوس برای توسعه تجهیزات توانبخشی برای نابینایان، در سایر کشور های جهان نیز تولید این تجهیزات سیر صعودی یافته بود. تا پیش از سال 1380، نرم افزارهای DSR (DOS SCREEN READER) و WSR (WINDOWS SCREEN READER) نرم افزارهای screen reader تولیدی این شرکت بودند. اما ارائه نرم افزار جاز و توسعه همه جانبه این صفحه خوان، برنامه نویسان شرکت پکتوس را بر آن داشت تا به فکر فراهم کردن پوشش فارسی برای نرم افزار جاز باشند. از این رو، نام نرم افزار پکجاز بعنوان پوشش فارسی صفحه خوان جاز و مجموعه نوید بعنوان یک مجموعه از نرم افزارهای کاربردی بدون نیاز به صفحه خوان جاز، شامل شش نرم افزار قرآن، دیکشنری، کتابخانه الکترونیک، دفترچه یادداشت، شطرنج و ویرایشگر ارائه گردیدند. در سال 1381 و 1382، نرم افزارهای نويد 4 و پکجاز، مجموعه كاملي از ابزار هاي دسترسي نابينايان به كامپيوتر به زبان فارسی را فراهم کرد. با پیشرفت روز به روز سیستم های رایانه ای و تغییر پورت های کامپیوتری از پارالل به یو اس بی، سبب شد تا نسل دوم برجسته نگار (مانیتور و کیبورد بریل) تولید شود. برجسته نگار 2، نمايشگر لمسي بريل با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذيه، در سال 1384 عرضه شد. در همین سال نیز سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش 2، با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذیه ساخته شد. در اواسط دهه هشتاد، همچنان توسعه نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز و مجموعه نرم افزاری نوید، مورد توجه برنامه نویسان شرکت پکتوس بود. از این رو، مجموعه نويد 5 و پکجاز 8 مبتني بر موتور توليد صوت ماشيني در سال 1386 تولید و روانه بازار شد. چهار سال بعد یعنی در سال 1390، نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز با صدای انسانی مرد و زن ساخته و در اسفند ماه سال 92 عرضه شد.نسخه قابل تکثیر نرم افزار پکجاز در سال 92 توسط سازمان بهزیستی خریداری شد و به صورت رایگان در اختیار نابینایان و کمبینایان قرار گرفت. تا به حال این برنامه سه بار بروز رسانی شده که آخرین آپدیت آن نیز در اسفند ماه سال 94 عرضه شده است. به مرور زمان با افزایش حضور نابینایان در دانشگاه ها و به منظور دسترسی بهتر به منابع مطالعاتی، بهره گیری از فناوری های نوین آموزشی در دستور کار قرار گرفت. از این رو، در سال 1389 دستگاه برجسته نگار 3 با هدف استفاده انفرادی کاربران تولید شد. این نسل از دستگاه های مانیتور و کیبورد بریل، در ابعادی کوچکتر و با وزنی کمتر عرضه شد و قادر به پشتیبانی از 20 کاراکتر بریل است. همچنین در سال 1390، نرم افزار دکلمه (پخش کننده فایل های صوتی و متنی با فرمت دیزی) ارائه گردید. با عرضه نرم افزار دکلمه، ساخت نرم افزاری برای تولید کتب با فرمت دیزی ضروری به نظر میرسید. در همین راستا در سال 1392، نرم افزار تولید کتاب دیزی با نام تک گو، تولید شد. توسعه دستگاه برجسته نگار همواره جزء اهداف شرکت پکتوس محسوب می شود. در سال 1394، برجسته نگار با فناوری ( HID ) با دو قابلیت جدید نصب خودکار درایور ویندوز و امکان تنظیم سطح نقاط بریل (سفت یا نرم کردن نقاط بریل) تولید شد. یکی از اصلی ترین پروژه های شرکت پکتوس، در سال های اخیر، ارائه آخرین نسل از برجسته نگار های هوشمند موجود در بازار جهانی (BRAILLE NOTETAKER) بود. سر انجام این پروژه تحقیقاتی در اسفندماه سال 1396 تبدیل به یک محصول قابل عرضه در بازار شد و هم اکنون در مرحله نهایی بروز رسانی برنامه های خود قرار دارد. برجسته نگار هوشمند همراه یا همان نوت تیکر، دارای سیستم عامل لینوکس بوده و بدون نیاز به اتصال به کامپیوتر، این امکان را به نابینایان میدهد متون خود را با فرمت های رایج ورد به صورت صوتی و بریل بخوانند، به دو زبان فارسی و انگلیسی تایپ کنند، موسیقی ها و کلیه فایل های صوتی خود را بشنوند، به گوشی اندروید خود متصل شوند و بسیاری امکانات دیگر که در این دستگاه گنجانده شده است. از سال 1392، در کنار تولیدات سخت افزاری و نرم افزاری برای نابینایان، دسترس پذیر کردن خدمات مختلف اجتماعی در دستور کار شرکت پکتوس قرار گرفته است. این برنامه ها عمدتاً با همکاری انجمن نابینایان ایران پیگیری می شود. در همین راستا، دسترس پذیر کردن خدمات شعب بانکی برای نابینایان برای اولین بار در ایران در سال 1394 در پست بانک اجرایی شد. با طراحی یک نرم افزار و با کمک گرفتن از دستگاه برجسته نگار، نابینایان می توانند کلیه خدمات بانکی ارائه شده در شعب بانک ها را خود به صورت مستقل انجام دهند. دسترس پذیری موزه ها که یک مورد از آنها در موزه ایران باستان عملیاتی شده، یکی دیگر از مواردی است که شرکت پکتوس در دستور کار خود قرار داده است. این پروژه نیز در حال توسعه است. سامانه فروشگاهی نابینایان، یکی دیگر از خدمات جذاب شرکت پکتوس در زمینه دسترس پذیری خدمات مختلف اجتماعی برای نابینایان است. سامانه فروشگاهی نابینایان که اسفندماه سال 96 برای اولین بار در شعبه بیهقی فروشگاه شهروند عملیاتی شد، این امکان را به نابینایان می دهد تا خود به صورت مستقل از کلیه اقلام موجود در فروشگاه به همراه قیمت آنها مطلع شده و به واسطه طراحی یک نرم افزار که به بانک اطلاعات فروشگاه متصل است، اقلام خود را خریداری کرده و به وسیله مسئول سامانه فروشگاهی نابینایان، آن را از سطح فروشگاه جمعآوری کند. دسترس پذیر کردن سایت های اینترنتی و اپلیکیشن های پر کاربرد اندرویدی نیز از دیگر کار های جاری شرکت پکتوس است که مهمترین آن، دسترس پذیری کامل سایت درگاه ملی خدمات دولت هوشمند به نشانی www.iran.gov.ir است. شرکت پکتوس، با ایجاد یک سایت پویا در زمینه ی نابینایان و فناوری اطلاعات، تلاش دارد مسئولیت های اجتماعی خود را نیز جامع عمل پوشانده و از طریق این وبسایت نیز خدمات بیشتری به معلولان با آسیب بینایی عرضه کند. وبسایت pactos.net که با مدیریت امیر سرمدی از خبرنگاران و روزنامه نگاران نابینا و تعداد محدودی از نابینایان متخصص در زمینه آیتی اداره می شود، در صدد آن است خلأ اطلاعاتی یک وبسایت تخصصی در زمینه آموزش، فناوری و اخبار مرتبط با نابینایان چه در داخل و چه خارج از کشور را پر کند. پوشش اخبار نابینایان در رسانه های جهان، آشنایی با نابینایان برجسته خارج از کشور، پوشش اهم اخبار مربوط به نابینایان با گرداوری و تنظیم از رسانه های داخلی، مجموعه ثابت ترفند که شامل آموزش اپلیکیشن های پر کاربرد برای نابینایان است، معرفی سایت ها و نرم افزار های دسترس پذیر و دکه خبر دنیای موبایل و کامپیوتر که به بررسی خبر های روز حوزه تکنولوژی و فناوری می پردازد، از جمله مهمترین شرح وظایف وبسایت نابینایان شرکت پکتوس است. از شما کاربر گرامی خواهش مندیم، نظرات، انتقادات و پیشنهادات خود را با ما از طریق بخش تماس با ما در میان گذارید. شماره های تماس با شرکت پکتوس: 88810291-292

دیدگاهی بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دوازده + 4 =

لطفا پاسخ عبارت امنیتی را در کادر بنویسید. *