گفتگو با شایان مهردوست، توسعه دهنده اپلیکیشن دیوار در زمینه دسترس پذیری برای نابینایان

آمارهای غیر رسمی در ایران حاکی از این است که چیزی حدود ۹ درصد از جمعیت کشورمان را افرادی تشکیل داده‌اند که دچار نوعی نقص یا معلولیت هستند. این اختلال یا معلولیت  ممکن است از نوع آشکار آن باشد مثل نابینایی یا انواع پنهان نظیر خوانش پریشی. در دنیا کلید واژه‌ای با نام طراحی دسترسی‌پذیر یا فراگیر، موضوعی است که سالهاست به عنوان یکی از مفاهیمِ مورد توافق در بین طراحان و توسعه دهندگان وب و اپلیکیشن جا افتاده است. در ایران اما قصه به کلی متفاوت است. در سرفصلهای دانشجویان رشته های علوم رایانه کمتر میتوان رد پایی از دروس مرتبط با این مفهوم پیدا کرد. بسیاری از توسعه دهندگان هم از وجود کاربرانی با نیازهای خاص بی‌خبرند یا اساساً توجهی به شیوه های طراحی فراگیر ندارند. یکی از شرکتهای ایرانی که به تازگی رویکرد خود را در طراحی تغییر داده و این کلید واژه را به ادبیات توسعه دهنده‌هایش افزوده، کمپانی دیوار است. شرکتی با حدود ۲۰ میلیون کاربر فعال که این روز‌ها کمتر کسی را در ایران می‌توان پیدا کرد که کاربر اپلیکیشنش نباشد یا از چند و چون فعالیتش بیخبر باشد.

چند روز پیش در همین پایگاه به شما خبر دادیم که دیوار، اپلیکیشنش را برای استفاده نابینایان و سایر گروه‌های معلولین، مناسبسازی کرده است.

حال، خبرنگار ایران سپید با شایان مهردوست، «UX designer» یا طراح تجربه کاربر دیوار که نقش اصلی را در ماجرای دسترسی پذیری این اپلیکیشن بر عهده داشته، به گفتگو پرداخته و چند و چون ماجرا را از وی جویا شده است.

آنچه در ادامه میآید، خلاصه گفتگوی ایران سپید با این توسعه دهنده است:

-این اتفاق برای اولین بار رخ داده که یک شرکت شناخته شده ایرانی، بدون رایزنی معلولان و نابینایان، به شکل خود‌جوش تصمیم بگیرد اپلیکیشنش را برای این گروه از کاربران دسترسی‌پذیر کند. روند شکلگیری این تصمیم چگونه بود؟

-زمانی که دیوار صاحب تیم طراحی شد ما تصمیم گرفتیم برای انجام طراحی سیستمی، اپلیکیشن را تا حد اجزای تشکیل دهنده اش خرد کنیم تا بتوان از آن اجزا در بخشهای دیگر هم استفاده کرد. یکی از مواردی که در طراحی اجزای یک اپلیکیشن در نظر گرفته می‌شود این است که این جزء از همه نظر برای تمام کاربران دسترس‌پذیر باشد. این، موضوعی است که به عنوان یک فصل در تمامی راهنما‌های معتبر طراحی اپلیکیشن هم وجود دارد. مثلاً Google در راهنمایی که برای استفاده طراحان منتشر کرده به طور مفصل به این موضوع پرداخته است. دستور‌العمل‌های موجود، جزئیات زیادی نظیر رنگ عناصر، تایپوگرافی و حتی جا‌نمایی عناصر بر روی صفحه را در بر می‌گیرد. ما یک سال پیش توسعه اپلیکیشن جدید را شروع کردیم و هدفمان هم این بود که این کار را کاملاً مبتنی بر استاندارد‌های موجود و به بهترین شکل ممکن انجام دهیم. قاعدتاً یکی از مواردی که باید رعایت می‌شد، دسترس‌پذیر بودن اپلیکیشن برای تمامی کاربران بود. این کار هزینه زیادی را هم به شرکت تحمیل نمی‌کرد. این گونه بود که ما مسیر جدیدی را در طراحی اتخاذ کردیم و از یک سال پیش به این سو، کاربران با نیاز‌های خاص را هم در توسعه اپلیکیشن لحاظ کردیم. نکته دیگری که در پیمودن این مسیر به ما کمک کرد این بود که دیوار از یک حقوقدان نابینا به عنوان مشاور حقوقی بهره می‌برد و من توانستم به کمک او با نحوه کار نابینایان با اندروید و اشکالات اپلیکیشن آشنا شوم. تعامل با این کاربر نابینا تصورات اشتباهی که از نحوه استفاده نابینایان از اندروید داشتم را اصلاح کرد و نقاط تاریک این مسیر را برایم روشن کرد.

-همانطور که شما به درستی اشاره کردید، در همه راهنما‌های معتبری که برای طراحی وب و اپلیکیشن در اختیار طراحان قرار می‌گیرد، بخشی هم به دسترسی کاربران با نیاز‌های خاص اختصاص داده می‌شود. با این وجود بسیاری از اپلیکیشن‌هایی که طراحان ایرانی توسعه می‌دهند، استاندارد‌های لازم برای معلولان و نابینایان را ندارند. به نظر شما ریشه این کم‌توجهی چیست؟

-مخاطب اصلی راهنما‌های مربوط به طراحی اپلیکیشن قاعدتاً خودِ طراحان هستند و به نظر من کم‌توجهی آنها به طراحی فراگیر و دسترس‌پذیر، ناشی از نداشتن اشراف و آگاهی نسبت به گروه‌های مختلفی است که ممکن است کاربر اپلیکیشنشان باشند. به طور مثال گفته می‌شود بیش از ۱۰ درصد کاربران اندروید دچار نوعی از کور‌رنگی هستند که نمی‌توانند تفاوت میان رنگ سبز و قرمز را تشخیص دهند. اگر یک طراح از این موضوع آگاهی داشته باشد، با توجه به این که هدف غایی طراحان این است که بیشترین تعداد کاربران ممکن را داشته باشند، برای جلب ۱۰ درصد مذکور هم که شده در طراحی اپلیکیشنش این نکته را لحاظ می‌کند. نبود این آگاهی باعث می‌شود طراحان در هنگام مطالعه راهنما‌ها، برای خواندن بخش‌های مربوط به طراحی دسترسی‌پذیر وقت نگذارند.

-به عنوان یک توسعه دهنده فکر می‌کنید چطور می‌توان موضوع دسترسی‌پذیری را در میان طراحان به یک دغدغه تبدیل کرد؟

-اگر بخواهم تجربه شخصی خودم در این زمینه را نقل کنم باید بگویم زمانی که قصد داشتم این کار را در دیوار شروع کنم متوجه شدم در میان همکاران و اطرافیانم در مجموعه دیوار هستند کسانی که دچار کور‌رنگی و کم‌بینایی هستند و حتی یکی از همکارانم نابینا است. به سادگی و با پرداختن به این موضوع که اپلیکیشنی که طراحی می‌کنیم باید برای همکاران خودمان هم قابل استفاده باشد، این دغدغه را در آنها به وجود آوردیم. تصور می‌کنم برای حساس‌تر کردن جامعه طراحان می‌توان به آمار و ارقام استناد کرد. افزون بر این، شیوه روایت هم در این زمینه بسیار اهمیت دارد. لازم است روایاتی که به قصد آگاهی‌بخشی به طراحان ارائه می‌شود ملموس و در عین حال جذاب باشد تا توسعه دهنده‌های بیشتری نسبت به این موضوع علاقمند شوند.

-انتظار توسعه دهندگان از جامعه هدف یعنی کاربران نابینا و سایر گروه‌های توانخواه چیست و از آنها چه کمکی در این مسیر ساخته است؟

-من به عنوان یک طراح انتظار دارم وقتی محصولی ارائه می‌کنم، بازخورد‌های جامعه هدف را مشاهده کنم. به عنوان مثال، در همین پروژه، وقتی ببینم نابینایان در صفحات شخصیشان در شبکه‌های اجتماعی نسبت به این رخداد عکس‌العمل نشان می‌دهند و این اتفاق برایشان اهمیت داشته، در ادامه راه دلگرم‌تر می‌شوم. ما دیوار را به یک اپلیکیشن قابل استفاده برای نابینایان و سایر معلولان تبدیل کردیم اما اینکه سلیقه کاربران نابینا چیست و چطور می‌توان تغییراتی اعمال کرد که استفاده از این محصول به تجربه‌ای لذتبخش برای این گروه از کاربران تبدیل شود، چیزی است که می‌توانیم از دل همین بازخورد‌ها متوجه شویم.

منبع: ایران سپید

درباره شرکت پکتوس

پکتوس: به صورت اختصاری، مخفف ( پشتیبانی، کیفیت، تحقیقات و ساخت ) است. شركت دانش بنیان پكتوس، اولين توليد كننده تجهيزات کامپیوتری (سخت افزار و نرم افزار) ويژه نابينايان در تاریخ 22 مرداد سال 1370 توسط جمعي از فارغ التحصيلان دانشگاه صنعتي شريف تأسيس شد و از بدو تأسيس تا کنون که در سال جاری وارد بیست و هشتمین سال فعالیت خود شده است، در زمينه توليد تجهيزات كامپيوتري و الكترونيكي ويژه نابينايان و کمبینایان فعال بوده است. در سال های اخیر، این شرکت علاوه بر فعالیت در زمینه تولید تجهیزات توانبخشی ویژه نابینایان، برنامه هایی را نیز در جهت دسترس پذیر کردن خدمات اجتماعی برای این قشر عملیاتی کرده است. از زمان تأسیس شرکت پکتوس سه سال گذشت تا اولین محصول این شرکت برای نابینایان عرضه شد. اولين كامپيوتر براي نابينايان در ايران در سال 1373 به نام كامپيوتر گوياي اميد ساخته شد. اين كامپيوتر با خروجی صوتی تك حرف خوان فارسی، انگليسي و عربي با هدف تسهيل امر خواندن، نوشتن و تصحيح كتب بريل ساخته شد. از آنجایی که تا آن سال هنوز هیچ یک از افراد با آسیب بینایی تجربه کار کردن مستقل با سیستم های رایانه ای را نداشتند، لزوم آموزش کامپیوتر به آنها بسیار ضروری بود. در همین راستا در سال 1374، اولين دوره آموزش كامپيوتر به نابینایان، در مجتمع خدمات بهزيستي نابينايان کشور رودکی و براي كارشناسان بهزیستی سراسر استان های کشور برگزار شد. پس از برگزاری موفقیت آمیز این دوره ها، کلاس های آموزش کامپیوتر به افراد نابینا و کمبینا نیز در مؤسسه رودکی از سال 1374 آغاز شد و این امر برای سال های متمادی ادامه داشت. از سال 1374 به بعد، پکتوس تولیدات سخت افزاری خود را گسترش داد که از جمله آنها می توان به ارائه دستگاه یادداشت الکترونیکی بریل گویا (اسفندیار) و ارائه چاپگر و ماشین تایپ بریل (فرهاد) در سال 1374 اشاره کرد. نیاز های نابینایان و استفاده آنها از فناوری های نوین آموزشی تنها محدود به استفاده از سیستم های تبدیل متن به گفتار نبود. بررسی شرایط نابینایان در سایر کشور ها نیز نشان می داد نابینایان برای دسترسی بهتر و دقیقتر به متون نیازمند دستگاهی هستند تا پوشش خط رسمی آنها یعنی خط بریل را برایشان فراهم کند. به همین جهت مطالعاتی در زمینه تولید مانیتور بریل در شرکت پکتوس آغاز شد. تا اینکه در نهایت در سال 1376 اولين نسل از مانيتور بريل در ايران به نام دستگاه برجسته‌نگار توليد شد. لذا براي اولين بار در جهان، نابينايان قادر به استفاده الكترونيکی از متون فارسي و عربي به خط بريل شدند. دستگاه برجسته نگار یک با کابل پارالل به کامپیوتر وصل میشد و خروجی بریل را برای کاربران نابینا فراهم می کرد. در کنار تولیدات سخت افزاری برای بهبود کیفیت آموزشی و شغلی نابینایان، همچنان توسعه نرم افزار های مرتبط با این قشر نیز مد نظر شرکت پکتوس بود. از این رو، در سال 1378 نرم افزار تبدیل متن به گفتار نوید که تا این سال به صورت تک حرف خوان بود، قادر به خواندن کلمات شد. در نتیجه خروجي صوتي كلمه خوان جايگزين نمونه حرف خوان شد. در سال 1379 مبدل رایانه شخصی نوید عرضه شد. مبدل نوید کیبورد بریلی بود که با اتصال یک کارت صدای اختصاصی به کامپیوتر و نرم افزار های تبدیل متن به گفتار، زمینه استفاده بهتر نابینایان از کامپیوتر را فراهم می کرد. پس از فراهم کردن تجهیزات کمک آموزشی بریل و گویا برای نابینایان، ساخت دستگاهی برای انتقال مفاهیم تصویری به نابینایان نیز در دستور کار مدیران شرکت پکتوس قرار گرفت. در همین راستا، در سال 1379 سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش یک، تولید شد. نابینایان از طریق سیستم سروش، می توانند سوژه مورد نظر خود را که بر روی کاغذ های مخصوص برجسته شده لمس کرده و از طریق نرم افزار های طراحی شده، اطلاعات سوژه مورد نظر را به دست آورند. هم زمان با پروژه های تحقیقاتی شرکت پکتوس برای توسعه تجهیزات توانبخشی برای نابینایان، در سایر کشور های جهان نیز تولید این تجهیزات سیر صعودی یافته بود. تا پیش از سال 1380، نرم افزارهای DSR (DOS SCREEN READER) و WSR (WINDOWS SCREEN READER) نرم افزارهای screen reader تولیدی این شرکت بودند. اما ارائه نرم افزار جاز و توسعه همه جانبه این صفحه خوان، برنامه نویسان شرکت پکتوس را بر آن داشت تا به فکر فراهم کردن پوشش فارسی برای نرم افزار جاز باشند. از این رو، نام نرم افزار پکجاز بعنوان پوشش فارسی صفحه خوان جاز و مجموعه نوید بعنوان یک مجموعه از نرم افزارهای کاربردی بدون نیاز به صفحه خوان جاز، شامل شش نرم افزار قرآن، دیکشنری، کتابخانه الکترونیک، دفترچه یادداشت، شطرنج و ویرایشگر ارائه گردیدند. در سال 1381 و 1382، نرم افزارهای نويد 4 و پکجاز، مجموعه كاملي از ابزار هاي دسترسي نابينايان به كامپيوتر به زبان فارسی را فراهم کرد. با پیشرفت روز به روز سیستم های رایانه ای و تغییر پورت های کامپیوتری از پارالل به یو اس بی، سبب شد تا نسل دوم برجسته نگار (مانیتور و کیبورد بریل) تولید شود. برجسته نگار 2، نمايشگر لمسي بريل با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذيه، در سال 1384 عرضه شد. در همین سال نیز سيستم كمك آموزشي لمسي و صوتي سروش 2، با قابليت اتصال به پورت USB و بدون نياز به منبع تغذیه ساخته شد. در اواسط دهه هشتاد، همچنان توسعه نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز و مجموعه نرم افزاری نوید، مورد توجه برنامه نویسان شرکت پکتوس بود. از این رو، مجموعه نويد 5 و پکجاز 8 مبتني بر موتور توليد صوت ماشيني در سال 1386 تولید و روانه بازار شد. چهار سال بعد یعنی در سال 1390، نرم افزار تبدیل متن به گفتار پکجاز با صدای انسانی مرد و زن ساخته و در اسفند ماه سال 92 عرضه شد.نسخه قابل تکثیر نرم افزار پکجاز در سال 92 توسط سازمان بهزیستی خریداری شد و به صورت رایگان در اختیار نابینایان و کمبینایان قرار گرفت. تا به حال این برنامه سه بار بروز رسانی شده که آخرین آپدیت آن نیز در اسفند ماه سال 94 عرضه شده است. به مرور زمان با افزایش حضور نابینایان در دانشگاه ها و به منظور دسترسی بهتر به منابع مطالعاتی، بهره گیری از فناوری های نوین آموزشی در دستور کار قرار گرفت. از این رو، در سال 1389 دستگاه برجسته نگار 3 با هدف استفاده انفرادی کاربران تولید شد. این نسل از دستگاه های مانیتور و کیبورد بریل، در ابعادی کوچکتر و با وزنی کمتر عرضه شد و قادر به پشتیبانی از 20 کاراکتر بریل است. همچنین در سال 1390، نرم افزار دکلمه (پخش کننده فایل های صوتی و متنی با فرمت دیزی) ارائه گردید. با عرضه نرم افزار دکلمه، ساخت نرم افزاری برای تولید کتب با فرمت دیزی ضروری به نظر میرسید. در همین راستا در سال 1392، نرم افزار تولید کتاب دیزی با نام تک گو، تولید شد. توسعه دستگاه برجسته نگار همواره جزء اهداف شرکت پکتوس محسوب می شود. در سال 1394، برجسته نگار با فناوری ( HID ) با دو قابلیت جدید نصب خودکار درایور ویندوز و امکان تنظیم سطح نقاط بریل (سفت یا نرم کردن نقاط بریل) تولید شد. یکی از اصلی ترین پروژه های شرکت پکتوس، در سال های اخیر، ارائه آخرین نسل از برجسته نگار های هوشمند موجود در بازار جهانی (BRAILLE NOTETAKER) بود. سر انجام این پروژه تحقیقاتی در اسفندماه سال 1396 تبدیل به یک محصول قابل عرضه در بازار شد و هم اکنون در مرحله نهایی بروز رسانی برنامه های خود قرار دارد. برجسته نگار هوشمند همراه یا همان نوت تیکر، دارای سیستم عامل لینوکس بوده و بدون نیاز به اتصال به کامپیوتر، این امکان را به نابینایان میدهد متون خود را با فرمت های رایج ورد به صورت صوتی و بریل بخوانند، به دو زبان فارسی و انگلیسی تایپ کنند، موسیقی ها و کلیه فایل های صوتی خود را بشنوند، به گوشی اندروید خود متصل شوند و بسیاری امکانات دیگر که در این دستگاه گنجانده شده است. از سال 1392، در کنار تولیدات سخت افزاری و نرم افزاری برای نابینایان، دسترس پذیر کردن خدمات مختلف اجتماعی در دستور کار شرکت پکتوس قرار گرفته است. این برنامه ها عمدتاً با همکاری انجمن نابینایان ایران پیگیری می شود. در همین راستا، دسترس پذیر کردن خدمات شعب بانکی برای نابینایان برای اولین بار در ایران در سال 1394 در پست بانک اجرایی شد. با طراحی یک نرم افزار و با کمک گرفتن از دستگاه برجسته نگار، نابینایان می توانند کلیه خدمات بانکی ارائه شده در شعب بانک ها را خود به صورت مستقل انجام دهند. دسترس پذیری موزه ها که یک مورد از آنها در موزه ایران باستان عملیاتی شده، یکی دیگر از مواردی است که شرکت پکتوس در دستور کار خود قرار داده است. این پروژه نیز در حال توسعه است. سامانه فروشگاهی نابینایان، یکی دیگر از خدمات جذاب شرکت پکتوس در زمینه دسترس پذیری خدمات مختلف اجتماعی برای نابینایان است. سامانه فروشگاهی نابینایان که اسفندماه سال 96 برای اولین بار در شعبه بیهقی فروشگاه شهروند عملیاتی شد، این امکان را به نابینایان می دهد تا خود به صورت مستقل از کلیه اقلام موجود در فروشگاه به همراه قیمت آنها مطلع شده و به واسطه طراحی یک نرم افزار که به بانک اطلاعات فروشگاه متصل است، اقلام خود را خریداری کرده و به وسیله مسئول سامانه فروشگاهی نابینایان، آن را از سطح فروشگاه جمعآوری کند. دسترس پذیر کردن سایت های اینترنتی و اپلیکیشن های پر کاربرد اندرویدی نیز از دیگر کار های جاری شرکت پکتوس است که مهمترین آن، دسترس پذیری کامل سایت درگاه ملی خدمات دولت هوشمند به نشانی www.iran.gov.ir است. شرکت پکتوس، با ایجاد یک سایت پویا در زمینه ی نابینایان و فناوری اطلاعات، تلاش دارد مسئولیت های اجتماعی خود را نیز جامع عمل پوشانده و از طریق این وبسایت نیز خدمات بیشتری به معلولان با آسیب بینایی عرضه کند. وبسایت pactos.net که با مدیریت امیر سرمدی از خبرنگاران و روزنامه نگاران نابینا و تعداد محدودی از نابینایان متخصص در زمینه آیتی اداره می شود، در صدد آن است خلأ اطلاعاتی یک وبسایت تخصصی در زمینه آموزش، فناوری و اخبار مرتبط با نابینایان چه در داخل و چه خارج از کشور را پر کند. پوشش اخبار نابینایان در رسانه های جهان، آشنایی با نابینایان برجسته خارج از کشور، پوشش اهم اخبار مربوط به نابینایان با گرداوری و تنظیم از رسانه های داخلی، مجموعه ثابت ترفند که شامل آموزش اپلیکیشن های پر کاربرد برای نابینایان است، معرفی سایت ها و نرم افزار های دسترس پذیر و دکه خبر دنیای موبایل و کامپیوتر که به بررسی خبر های روز حوزه تکنولوژی و فناوری می پردازد، از جمله مهمترین شرح وظایف وبسایت نابینایان شرکت پکتوس است. از شما کاربر گرامی خواهش مندیم، نظرات، انتقادات و پیشنهادات خود را با ما از طریق بخش تماس با ما در میان گذارید. شماره های تماس با شرکت پکتوس: 88810291-292
این نوشته در اخبار, اخبار فن آوری ویژه ی نابینایان, اندروید, اهم اخبار نابینایان در رسانه های داخلی., دسترس پذیری, دنیای فن آوری, گزارش, گفت و گو ارسال و , , , , , , برچسب شده است. افزودن پیوند یکتا به علاقه‌مندی‌ها.

2 پاسخ به گفتگو با شایان مهردوست، توسعه دهنده اپلیکیشن دیوار در زمینه دسترس پذیری برای نابینایان

  1. زهرا آیت می‌گوید:

    سلام.
    واقعا تشکر میکنم ازشون، خیلی لطف کردن ما رو هم فراموش نکردن و برنامشون رو برامون مناسب سازی کردن.
    اجرشون با خدا و اهل بیت باشه.
    یک سؤال هم داشتم گرچه مربوط به این مطلب نیست، اما گفتم بپرسم شاید فرجی شد هم برای خودم و هم دیگران.
    راستش اگه خدا توفیق بده میخواستم کلاس قرآن ثبت نام کنم، استاد بهم گفتن که من با برنامه های پیامرسان خارجی میونه خوبی ندارم و اصلا ازشون استفاده نمیکنم.
    ازم خواستن که حتما ایتا نصب کنم.
    با یکی از همنوعان که تماس داشتم گفتن جدیدا تست نکردن، اما قبلا باهاش کار کردن و کلا پیامرسانهای ایرانی دسترسپذیری مناسبی نداره.
    میشه بفرمایین این مشکل همچنان باقیه یا جدیدا ایتا هم برای نابینایان دسترسپذیر شده که منم در کلاسی که میخواستم ثبت نام کنم با مشکل مواجه نشم؟

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

لطفا پاسخ عبارت امنیتی را در کادر بنویسید. *